شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٤٤٩ - حكايت آن پادشاه زاده كه پادشاهى حقيقى به وى روى نمود، يوم يفر المرء من اخيه و امه و أبيه نقد، وقت او شد،

مى‌كوشد او را بفريبد و «دختر درويش» رمز قناعت و «طبيب» ولى خدا.

يَومَ يَفِرُّ المَرءُ ...: روزى كه مى‌گريزد آدمى از برادرش و مادرش و پدرش. (عبس، ٣٤- ٣٥) قلعه گيرى: بازيى بوده است كودكان را و گاه جوانان و ميانسالان را نيز.

التُّرابُ رَبيعُ الصّبيان: انقروى به نقل از الجامع الصغير آن را حديثى مروى از سهل بن سعد و ابن عمر دانسته است. (چنان كه بزرگ سالان از آمدن بهار شادمان‌اند، كودكان آن شادمانى را در خاك بازى دانند.) اكسون: آن را «كمخا» معنى كرده‌اند. ديباى سياه.

(خاقانى، به نقل از لغت نامه) يكسون: در لغت به معنى «يكسان» است و در اين بيت به معنى يك رنگى، عارى از تعلقات.

آتَيْناهُ الْحُكْمَ‌: و او را در كودكى حكم داديم. (مريم، ١٢) بُرنا: بَرنا: جوان.

صافى درد شدن: شادى به اندوه مبدل گشتن.

مَشك: استعارت از چشم است و آتش: استعارت از گرمى غم. (چنان اندوه بر او چيره شد كه اشك در چشمش خشك گرديد.) آه راه نيافتن: مجالى هم براى آه كشيدن نمانده بود.

مُطَوَّق: طوق دار، طوق بر گردن نهاده. ليكن در اين بيت به معنى وابسته است. (شادى و غم از حالت‌هاى جان است و جسم محل عارض شدن اين دو حالت. گاه شادى مى‌آيد و گاه غم، و اين دو چون دو سر طوق به يكديگر بسته است. از يك سو كه بگيرى و پيش رَوى به سر ديگر مى‌رسى.) بعض شارحان مطوق را به معنى «اسير» گرفته‌اند.

چراغ: جان.

دو مرگ: رفتن غم و آمدن شادى و بالعكس.