شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٤٤٢ - مثال ديگر هم در اين معنى

هست بازى‌هاى آن شير عَلَم‌

مُخبِرى از بادهاى مُكتَتَم‌

گر نبودى جنبشِ آن بادها

شير مُرده كى بجَستى در هوا

ز آن شناسى باد را گر آن صباست‌

يا دَبُور است، اين بيان آن خفاست‌

اين بدن مانند آن شير علم‌

فكر مى‌جنباند او را دم بدم‌

فكر كآن از مشرق آيد آن صباست‌

و آن كه از مغرب دبور با وباست‌

مشرق اين باد فكرت ديگر است‌

مغرب اين باد فكرت ز آن سر است‌

مه جماد است و بود شرقش جماد

جان جان جان بود شرق فُؤاد

شرق خورشيدى كه شد باطن فروز

قِشر و عكس آن بود خورشيد روز

ز آن كه چون مرده بود تن بى‌لهب‌

پيش او نه روز بنمايد نه شب‌

ور نباشد، آن چو اين باشد تمام‌

بى‌شب و بى‌روز دارد انتظام‌

همچنان كه چشم مى‌بيند به خواب‌

بى‌مه و خورشيد و ماه و آفتاب‌

نَومِ ما چون شد أخُ المَوت اى فلان‌

زين برادر آن برادر را بدان‌

ور بگويندت كه هست آن فرع اين‌

مشنو آن را اى مقلِّد بى‌يقين‌

مى‌ببيند خواب جانت وصف حال‌

كه به بيدارى نبينى بيست سال‌

در پى تعبير آن تو عمرها

مى‌دوى سوى شهان با دَها

كه بگو آن خواب را تعبير چيست‌

فرع گفتن اين چنين سِر را سگى است‌

خواب عام است اين و خود خواب خَواص‌

باشد اصل اجتبا و اختصاص‌

پيل بايد تا چو خسپد او سِتان‌

خواب بيند خِطِّه هندوستان‌

خر نبيند هيچ هندوستان به خواب‌

خر ز هندستان نكرده است اغتراب‌

جان همچون پيل بايد نيك زفت‌

تا به خواب او هند داند رفت تَفت‌

ذكر هندستان كند پيل از طلب‌

پس مصوَّر گردد آن ذكرش به شب‌