شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢١٧ - تفسير يا أيها المزمل

بُو الهَرَب: گريزان، ترسان. اين تعبير بر اساس برخى روايت‌هاى رسيده از عامه است در باره رسول ٦ هنگامى كه نخستين آيه‌هاى وحى بر آن حضرت رسيد.

هوش جهان سر گردان: اشارت است بدان كه رسول ٦ عقل نخستين است، و هر چه پس از او آفريده شده طفيل هستى اوست. او مركز هستى است و هستى، گرد او گردان است.

شَعشَعى: تابناك، درخشان.

٢٢٧١/ ١ قُمِ اللَّيلَ: قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا: به پاى خيز شب را جز اندكى. (مزمل، ٢) در قيام بودن شمع: شمع را شب در ظرفى مى‌نشاندند و روشن مى‌كردند.

بى‌فروغت ...: اگر عنايت تو نباشد نااهلان بر اهلان چيره مى‌شوند.

ارنب: خرگوش.

لُباب: در لغت مغز و خالص از هر چيز است. اما مولانا آن را به معنى «خرد» به كار برده است:

٦١٧/ ٤ راه آب: اشارت است به راه سلوك باطن و احوال كه راهى خطرناك است.

٥٧٢/ ١ غَوث: فرياد رس.

تنها روى روح اللَّه: ظاهراً مقصود رفتن عيسى (ع) است به آسمان و سر گردان ماندن مردم پس از صعود او. بعضى آن را خلوت گزينى معنى كرده‌اند. اما خلوت گزينى خاص عيسى نيست.

(خاقانى) ماندن: گذاردن، رها كردن.