شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢٢٣ - در تفسير اين حديث مصطفى

در تفسير اين حديث مصطفى ٧ كه إنَّ اللَّهَ تَعالَى خَلَقَ المَلائكَةَ وَ رَكَّبَ فيهِم العقل وَ خَلَقَ البَهائمَ وَ رَكَّبَ فيهَا الشَّهوَةَ و خلق بَنى آدمَ وَ ركَّبَ فيهِم العقلَ و الشَّهوةَ فَمَن غَلب عقلُه شهَوتَه فَهُوَ أعلى مِنَ المَلائكةَ وَ مَن غَلَبَ شَهوَتُه عَقلَهُ فَهُو أدنَى مِنَ البَهائِمِ‌

همانا خداى تعالى فرشتگان را آفريد و خرد را در آنان آميخت، و چهار پايان را آفريد و در آنان شهوت ريخت، و فرزندان آدم را آفريد و در آنان خرد و شهوت نهاد. پس آن كه خردش بر شهوت چيره شود از فرشتگان برتر بود، و آن كه شهوتش بر عقل غالب آيد از چار پايان فروتر رود.

ب ١٥٠٢- ١٤٩٦ نداند جز سجود: «مِنهُم سُجُودُ لا يَركَعُون.» (نهج البلاغه، خطبه ١) نيست اندر عنصرش: چنان كه در فرموده‌ى امير مؤمنان (ع) است: «لَا يَغشاهُم نَومُ العَينِ وَ لا سَهوُ العُقُولِ.» (نهج البلاغه، خطبه ١) از شقاوت و از شرف غافل بودن: كنايت از نداشتن تكليف. (چون قوّه تشخيص ندارد، از تكليف و تبعات آن رسته است.) نيم خر: كنايت از قوه شهوى.