شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ١٦٤ - مثل قانع شدن آدمى به دنيا و حرص او در طلب دنيا و غفلت او از دولت روحانيان كه أبناى جنس وىاند و نعره زنان كه يا ليت قومى يعلمون

نيست كه مقصود مولانا «بهشت» باشد، چنان كه در قرآن كريم است: وَ سارِعُوا إِلى‌ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمواتُ وَ الْأَرْضُ. (آل عمران، ١٣٣)

٣١٨٣- ٣١٨٢/ ١ آب استاده: استعارت است از سير درونى.

٥٧٢ و ٥٧٠/ ١ مستمع خفته است:

٣٠٨٨- ٣٠٨٧/ ١ نقش بر آب كردن: بر دل‌هاى سخت موعظت خواندن.

در اين بيت‌ها نخست تعريضى است به طالبان دنيا و اينكه از آنان در اين جهان گزير نيست، بايد بمانند تا طينت خود را آشكار سازند. حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ. (آل عمران، ١٧٩) آنان مظهرهاى اسم قهارند و خدا را هم رحمت است و هم قهر و بايد اين مظهرها يكى از ديگرى شناخته شود كه «تُعرَفُ الأشياءُ بِأضدادِها.» اگر قهر نباشد، آنان چگونه گرفتار غضب گردند و اگر غضب نباشد سراسر رحمت خواهد بود. و دوزخى نخواهد ماند. اين فقره‌ها متأثر از فرموده‌ى على (ع) است: «فَبِاليَقينِ أقطَعُ لَو لا ما حَكَمتَ بِهِ مِن تَعذِيبِ جاحِدِيكَ وَ قَضَيتَ بِهِ مِن إخلادِ مُعَانِدِيكَ لَجَعَلتَ النَّارَ كُلَّها بَرداً وَ سَلاماً وَ ما كانَ لَاحَدٍ فِيهَا مَقَرّا وَ لَا مُقاماً لَكِّنَّكَ تَقَدَّسَت أسمَاؤُكَ أقسَمتَ أن تَملَأَها مِنَ الكافِرِينَ مِنَ الجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجمَعِينَ.» هم بهشت بايد و هم دوزخ تا رحيمى و قهارى او كامل شود.

نكته ديگر كه در اين بيت‌هاست اينكه اين جهان كشت زار آخرت است چنان كه در