گره گشادن: رفع مشكل كردن. (آغاز مثنوى به اشارت تو بوده است، همتى تا آن را به پايان رسانم و آن چه از معنى‌ها مانده در آن بگنجانم.) تكيّف: چگونگى گرفتن. پروردگار را با بندگان بستگى است چنان كه خود فرمايد: وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ. (ق، ١٦) امّا نه بستگى كه بتوان چگونگى آن را گفت يا با چيزى قياسش كرد.

نسناس: در كتاب‌هاى جانور شناسى قديم از آن توصيف‌ها كرده‌اند كه بيشتر افسانه است.

نظامى عروضى در چهار مقاله «نسناس» را حد فاصل ميان جانور و انسان شناسانده است و نويسد: «پس بعد انسان از حيوان او شريف تر است.» (چهار مقاله، ص ١٤ به بعد) در باره «ناس» و «نسناس» روايتى از طريق ابو هريره از رسول ٦ آمده است كه:

«ذَهَبَ النَّاسُ وَ بَقِىَ النَّسناسُ.» (نهايه ابن اثير) و در حديثى از امام على بن الحسين (ع) است كه مردى نزد امير مؤمنان آمد و او را گفت: اگر عالمى، مرا از ناس و اشباه ناس و نسناس خبر ده. على (ع) پاسخ او را به حسين (ع) واگذارد و او گفت: ناس ماييم چرا كه خدا در قرآن فرمايد: ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ. (بقره، ١٩٩) و رسول اللَّه با مردم كوچ كرد و اشباه ناس شيعيان ما و دوستان مايند و آنان از مايند چنان كه ابراهيم (ع) گفت: فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي. (ابراهيم، ٣٦) و امّا نسناس بيشترين‌اند كه: إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا. (فرقان، ٤٤) (روضه كافى، ص ٢٤٤- ٢٤٧، بحار الانوار، ج ٢٤، ص ٩٦) (چنان كه تشنه، جوز انداختن در آب و شنودن بانگ و ديدن حباب را بر روى آب وسيلت كرده بود من نيز سرودن اين بيت‌ها را وسيلتى براى ياد تو كرده‌ام.)

ناس مردم باشد و كو مردُمى‌		تو سر مردم نديدستى دُمى‌

مَا رَميتَ إِذ رَمَيتَ خوانده اى‌		ليك جسمى در تجزّى مانده اى‌

ملك جسمت را چو بلقيس اى غَبى‌		ترك كن بهر سليمان نبى‌

مى‌كنم لا حول نه از گفتِ خويش‌		بلكه از وسواس آن انديشه كيش‌

كو خيالى مى‌كند در گفت من‌		در دل از وسواس و انكارات ظن‌

مى‌كنم لا حول يعنى چاره نيست‌		چون تو را در دل به ضدّم گفتنى است‌

چون كه گفت من گرفتت در گُلُو		من خمش كردم تو آن خود بگو

ب ٧٦٧- ٧٦١