شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٣٢٣ - علامت عاقل تمام، و نيم عاقل و مرد تمام و نيم مرد و علامت شقى مغرور لا شىء

نورى كه جان عاقل از او چرد: هدايت الهى است كه: وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ. (اسراء، ٩٧) (با نورى كه خدا در او نهاده حقيقت را ديد و ايمان آورد.) عاقل را ديده خود دانستن: كنايت از اقتدا به عاقل كردن.

جَو سنگ: به وزن يك جو. كنايت از هيچ.

خلفِ دليل آمدن: پيروى عالم كردن، از راهنما اطاعت نمودن.

آيِس: نوميد.

كد كردن: گدايى نمودن.

دم زنده زدن: خود را زنده نشان دادن، حقيقت‌ها را نماياندن.

خود را مرده كردن: خود را به راهنما سپردن، تسليم شدن، ترك تصرف كردن.

٩١١/ ١ مرده عاقل آمدن: خود را تسليم او كردن.

دمگه عيسى شدن: به نفس او زنده گشتن.

بر جهيدن: كوشش بى‌هوده كردن. (كور كورانه راه مى‌رود و مى‌كوشد كه خود را به مقصود برساند. ليكن نتواند.) چنان كه در داستان بعد خواهد آمد.

٢٢٧٩- ٢٢٧٨/ ٤ مضمون اين بيت‌ها ظاهراً بلكه مطمئناً گرفته از فرموده‌ى على (ع) است در آن چه كميل پسر زياد را فرمود: «مردم سه دسته‌اند: دانايى كه شناساى خداست. آموزنده اى كه در راه رستگارى كوشاست، و فرومايگانى رونده به چپ و راست كه در هم آميزند و پى هر بانگى را گيرند و با هر باد به سويى خيزند. نه از روشنى دانش فروغى يافتند و نه به سوى پناهگاهى استوار شتافتند.» (نهج البلاغه، كلمات قصار: ١٤٧) و توضيح بيشتر در داستان آينده است كه بدين مناسبت سروده شده.