قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ١١١ - كل بسيط فى العقل، بسيط فى الخارج دون العكس

بين جنس و فصل و ماده و صورت نيست مگر به اعتبار لا بشرط و بشرط لا. و در اين هنگام موجودى كه در خارج مركب فرض شود، در عقل نيز مركب خواهد بود و اين خلاف فرض است.

صدر المتألّهين در اسفار اين قاعده را مطرح كرده است و از آن نتيجه مى‌گيرد كه واجب الوجود در خارج بسيط است؛ چون ذات واجب الوجود داراى ماهيت نيست. و چيزى كه ماهيت ندارد اجزاء عقلى ندارد. و چيزى كه اجزاء عقلى ندارد، بسيط است.

پس ذات واجب الوجود در خارج بسيط است. زيرا هرموجودى كه در عقل بسيط باشد، در خارج نيز بسيط خواهد بود ١.

حاج ملاّ هادى سبزوارى در تعليقه‌اش بر اسفار در اين باب چنين مى‌گويد:

. . . فلاّن البسيط فى العقل لو كان مركبا فى الخارج من المادة و الصورة لكان مركبا فى العقل من الجنس المأخوذ من المادة و الفصل المأخوذ من الصّورة هذا خلف ٢.

[١] همان. ج ٦، ص ١٠٣.

[٢] همانجا، حاشيۀ سبزوارى.