قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٣٠٨ - ابو على سينا

كلّ عاقل فهو معقول

هرآنچه عاقل باشد، معقول نيز خواهد بود. زيرا هرگاه يك شىء، شىء ديگر را تعقل نمايد، تعقل ديگرى نيز به وقوع مى‌پيوندد و آن عبارت است از اين‌كه شىء عاقل، تعقل خود را نسبت به شىء معقول، تعقل مى‌نمايد؛ زيرا تعقل شىء عاقل نسبت به شىء معقول عبارت است از حصول صورت معقوله نزد عاقل، و اين حصول كه خود نزد عاقل حاصل است، هرگز از نظر عاقل پنهان نمى‌ماند. بنابراين، شىء عاقل همواره تعقل خود را نسبت به شىء معقول تعقل مى‌نمايد، و به روشنى معلوم است كه تعقل عاقل چيز ديگرى جز خود عاقل نيست. در اين هنگام مى‌توان ادعا نمود كه هرآنچه عاقل باشد، معقول نيز خواهد بود.

فارابى

ابو نصر فارابى در باب صفات بارى تعالى به اين قاعده اشاره كرده و حق تعالى را هم عاقل دانسته و هم معقول چنان‌كه مى‌گويد:

و قد عقل ذاته بل عقل ذاته هو بذاته لا بشىء آخر سوى ذاته يكون ذلك الشّىء سببا فى تعقلّه ذاته بل عقل ذاته بذاته و كان من حيث أنّه عقل عاقلا، و من حيث انّه معقول ذاته معقولا، و من حيث عقل ذاته بذاته لا بشىء آخر خارج و مباين عقلا ١.

ابو على سينا

ابو على سينا، كه اين قاعده را معتبر دانسته و براى اثبات آن استدلال نموده است، در اين باب چنين مى‌گويد:

إشارة: إنّك تعلم أنّ كلّ شىء يعقل شيئا فإنّه يعقل بالقوّة القريبة من الفعل أنّه

[١] رسائل فارابى. رسالۀ زنون. ص ٥.