قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی - ابراهيمي ديناني، غلام حسين - الصفحة ٢٤٦ - وجود ذهنى و قاعده

مشخّص چيز ديگرى نمى‌تواند باشد. بنابراين، نتيجه مى‌گيريم كه مفهوم كلى بايد در ذهن موجود باشد. زيرا در غير اين صورت وعاء ديگرى كه آن را فرا گيرد، وجود نخواهد داشت؛ پس وعاء كليات، هميشه جهان بى‌كران ذهن است و به اين طريق وجود ذهنى اثبات مى‌گردد.

اين مسئله را به اين كيفيت، قاضى عضد الدّين ايجى در مواقف مطرح كرده؛ چنان‌كه مى‌گويد:

من الأمور الدّالة على الوجود الذهنى أنّ من المفهومات ما هو كلّى؛ فلا بّد أن يكون الموصوف بها موجودا، و ليس فى الخارج؛ إذ كلّ ما هو موجود فى الخارج فهو مشخّص؛ فيكون موجودا فى الذهن ١.

حاج ملاّ هادى سبزوارى به صورت نظم گفته است:

للحكم إيجابا على المعدوم و لإنتزاع الشّىء ذى العموم

و در مقام توضيح مى‌گويد:

فهى بنحو الكلّية موجودة و إذ ليس فى الخارج، لأنّ كلّ ما يوجد فى الخارج جزئى ففى الذهن ٢.

[١] مواقف (همراه شرح جرجانى) . ج ١، ص ٢٨٩.

[٢] شرح منظومه، ص ٢٣.