تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٥٣ - پاسخ واقعى يك سؤال بدون توجه به منشأ سؤال امكان پذير نيست

« ايست » مى دهد :
١ - مسير بسته به معلومات و موقعيت خاص انسانى كه تحت شرايطى به وجود آمده است ، مثلًا سؤال كننده انسانى است داراى مقدارى از استعداد و هوش و تعقل و معلومات ذخيره شده و هدف گيرىهاى معين كه او را در مسير مشخص و بسته‌اى بحركت در آورده است .
مثلًا كشاورزى است كه با داشتن سرمايه هاى روانى مخصوص و معلومات معينى از فن كشاورزى به سوى مجهولى در حركت است . معلومات اندوخته اش بكمك استعداد و هوش و تعقلى كه دارد ، قضيه‌اى را كه به عنوان مجهول بايد حل و فصل شود براى او پيش آورده است ، جاى ترديد نيست كه براى دستگيرى و روشن ساختن اين كشاورز مجبوريم از واقعيات مستقيم يا غير مستقيم كشاورزى استمداد نماييم و براى اين فرد هيچ يك از مسائل عالى تاريخ و حقوق و سياسى به درد نمى خورد ، زيرا چنان كه گفتيم : مسير مشخص مفروض بسته و با مقدارى از استعداد و هوش و معلومات و هدف گيرى مشخص به راه افتاده است .
٢ - مسير باز از نظر نيروى تحركى كه در خود احساس مى كند و همچنين از نظر هدف گيرى كه ديوارى رو در روى خود نمى بيند . [١] پيدا كردن منشأ سؤالاتى كه در اين مسير مطرح مى شود ، فوق العاده دشوار و با اهميت بوده و به اطلاعات وسيع و عميق نيازمند مى باشد .
در اين جا ديگر براى وصول به پاسخ يك سؤال ، نمى توانيم از خطوط مستقيم كه در هندسهء اقليدسى كوتاه ترين خط ميان دو نقطه است تبعيت كنيم ، زيرا مسير باز ممكن است مستقيم خط را از نقطهء منشأ سؤال تا حل شدن آن ، طولانىترين و پر پيچ و خم خطوط بنماياند .

[١] اين كه مسير دون را تنها از دو نظر باز معرفى كرديم ، براى آن است كه هيچ مسير در جهان شناسايىها و معرفت به طور مطلق باز نيست ، زيرا قيود اجبارى و سدهاى محدود كنندهء فراوانى زمينهء كار و وسايل آن را مشخص و بسته مى سازد . .