تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٩ - نوع دوم - تكاليف تعبدى است

با بروز تحولات راه نيستى را در پيش گرفتند .
« وَأَمَّا ما يَنْفَعُ اَلنَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي اَلأَرْضِ ١٣ : ١٧ . . . » [١] ( اما آن چه كه براى بشريت سودمند است در روى زمين پايدار مى ماند ) .
آيا احتمال يك در ميليارد مى رود كه دين مقدس اسلام با اعتراف به اين كه آن چه سودمند براى بشريت است اصيل و پايدار و مطلوب است ، ملاك وضع تكاليف دين قرار ندهد ؟ بنا بر اين آن قسم از تكاليف دينى كه مربوط به زندگانى طبيعى انسانها است به عهدهء منطق و عقل سليم انسانها واگذار شده است .
آن عده از احكام الهى كه حتى در زندگانى طبيعى انسانها دخالت مى كند و جنبهء پيش روى بر خود مى گيرد ، براى بيدار كردن انسانها است كه زندگانى طبيعى خودشان را از زندگانى معنوى تفكيك نكنند و فراموش نكنند كه مقصود و هدف از زندگانى فردى و اجتماعى انسانها منحصر به در آوردن و خوردن و غوطه ور شدن در لذايذ مادى خالص نمى باشد . مانند ممنوعيت ربا ، قمار ، فحشاء ، مخدرات و . . .
نوع دوم - تكاليف تعبدى است معناى تعبد آن نيست كه بعضى از ساده لوحان گمان مى كنند كه بايستى اعمالى را كور كورانه به جاى بياورند و هرگز درك نكنند كه چه كارى را انجام مى دهند .
بلكه تعبد چنان كه در بعضى از مباحث گذشته اشاره كرديم : عبارت است از اظهار بندگى به مقام معبود يكتا . اظهار بندگى با نظر به مسائل روانى و اجتماعى نمى تواند به نيت درونى خود انسان موكول شود ، زيرا وقتى كه قانون فقط پاك كردن نيت و توجه درون انسان را به يك موضوع توصيه كند ، آن قانون جنبه اخلاقى غير الزامى به خود مى گيرد و تابع تحريكات احساسات گسيخته و زود گذر قرار مى گيرد ، در صورتى كه الزام انسان به صورت دادن مقدارى از اعمال عضوى كه از نيت پاك و الهى سرچشمه مى گيرد ، او را به انگيزهء خارج از خود متوجه مى سازد ، اين جنبه خود به خود يك نيروى محرك است كه انسان را از اختيارات خود پسندانهء خويش بر كنار نموده احساس مى كند

[١] سوره رعد ، آيهء ١٧ . .