تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١٦ - موضوع سوم - انگيزهء آزمايش

موضوع چهارم - اشكال گوناگون آزمايش :

موضوع پنجم - موضوع آزمايش :

موضوع چهارم - اشكال گوناگون آزمايش :
انتخاب وسيله و شكل آزمايش فوق العاده با اهميت است . شماره و كيفيت اين اشكال به هيچ وجه قابل محاسبه رياضى و منطقى نخواهد بود ، زيرا خودهاى انسانى كه مورد استخراج هدف منظور قرار مى گيرند ، شماره و كيفيتهاى غير قابل محاسبه دارند . اگر روزى فرا رسد كه انسانها لازم بدانند كه با انسانها سر و كار داشته باشند . بعيد نيست كه براى هر فرد در هر موقعيت خاص آزمايش مخصوصى را در نظر بگيرند ، و از كميت بازىها به بررسىهاى كيفى بپردازند .
موضوع پنجم - موضوع آزمايش :
عبارت است از توجه و استخراج هدف منظور از خود انسانى ، يك مثل عاميانه مى گويد : تفكيك و استخراج موضوع چنان با دقت صورت گرفت كه گويى موى را از ماست بيرون كشيدند و موى آلوده نشد از يك نظر ارتباط پديده ها و تموجات درونى انسان و انديشه ها و خاطراتش با همديگر چنان شديد است كه گويى درون انسانى حالت ميعان دارد ، بدين جهت استخراج يك موضوع خالص از درون يك انسان اگر امكان ناپذير نباشد - حد اقل فوق العاده دشوار است . مثلًا شما مى خواهيد تصور يك انسان را در بارهء پديدهء جنگ و صلح به دست بياوريد ، استخراج اين تصور از درون يك انسان در حالات ذيل مختلف خواهد بود :
١ - در كدام يك از نقطهء زمانى آن انسان سؤال جنگ و صلح براى او مطرح شده است ؟ كودكى با مراحل مختلفش ، جوانى با سالهاى گوناگونش ، ميانسالى و كهنسالى . . .
٢ - آن انسان در اجتماع شكست خورده زندگى مى كند يا در اجتماع پيروز .
٣ - جنگ براى او مفيد بوده است يا مضر يا وضع بىطرفى داشته است ؟
٤ - پرسش شما در جنگهاى فردى است ، يا دسته جمعى ؟ براى كسى كه اين دو پديده متفاوت است .