تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٩٨ - ٢ - نسبيت براى ما

٢٩ - تضاد در ابديت وجود ندارد
قلمرو اول
كرد . آن چه مى تواند ، بلكه تحليل مزبور با شرايط ذهنى متفكر و ناظر است كه جنبهء نسبى پيدا مى كند و اين همان است كه ما آن را نسبيت تضاد براى ما اصطلاح كرديم .
٢٩ - تضاد در ابديت وجود ندارد در بارهء اين كه در ابديت تضادى وجود ندارد ، جلال الدين ابيات ذيل را گفته است :

آن جهان جز باقى و آباد نيست چون كه تركيب وى از اضداد نيست [١] اين تفانى از ضد آيد ضدّ را چون نباشد ضدّ نَبْوَد جز بقا [٢] صلح اضداد است عمر اين جهان جنگ اضداد است عمر جاودان [٣] اين نوى را كهنگى ضدش بود و ان نوى بىضدّ و ندّ است و عدد [٤]
منفى شدن تضاد در ابديت به ملاك بر چيده شدن بساط ماده و حركت و گرديدن است كه روابط موجوده ميان آنها را هم منفى خواهد ساخت ، بالعكس : هر چه كه حقايق در عرصهء ماده و حركت و گرديدنها بيشتر غوطه ور گردند ، به همان اندازه هم تضاد و ساير روابط شديدتر و بيشتر خواهد بود .
صحت اين اصل را در همين جهان طبيعى هم كه ما در آن زندگى مى كنيم مى توانيم دريابيم . آشنايى با اين اصل در دو قلمرو به ترتيب ذيل امكان پذير است .
قلمرو اول - هر چه موجوديت يك شىء اصيلتر و مقاومتش در مقابل عوامل قوىتر بوده باشد ، از معرض گرديدنهاى مولود ضد درونى و برونى بر كنارتر است .

[١] دفتر ششم ، ص ٣٥٢ ، بيت ٥٨ . .
[٢] دفتر ششم ، ص ٥٩ . .
[٣] دفتر اول ، ص ٢٧ ، بيت ٣٨ . .
[٤] دفتر ششم ، ص ٣٨٠ ، بيت ٢٧ . .