تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٥٢ - ١٣ - موضوع دوم - آيا درون و برون مطلق وجود دارد ؟

تركيبى و بالعكس ، و هيچ واحدى نيست كه به طور عينى اين دو تماس را با يكديگر متحد بسازند ، مگر شناسايى مجموع دو حالت اشياء ، ولى مى دانيم كه اين حالت شناسايى تنها در كلمه متحد است و الا از نظر معنى دو شناسايى قابل اتحاد با يكديگر نمى باشند .
١٣ - موضوع دوم - آيا درون و برون مطلق وجود دارد ؟
اگر ما ديدگاه علمى و فلسفى خود را در جهان طبيعت منحصر كنيم ، با موضوعات ذيل روبه رو خواهيم بود :
١ - يك موجود گسترده كه ماده يا واقعيت به معناى عمومى معرفى مى شود .
٢ - حركت و تحول كه يا جزء ذات ماده است يا لازمهء ذات آن .
٣ - ارتباطات و خواص گوناگونى وجود دارد كه ماده و حركت را در اوضاع و شرايط مختلف نشان مى دهد و ما انسانها آنها را به صورت قانون در مى آوريم و بهره بردارى مى كنيم .
٤ - خواص و مشخصات اجزاء و پديده هاى ماده گاهى در هم مى پيچند و گاهى باز مى شوند .
اين در هم پيچيدن است كه برون و درون ، ظاهر و باطن ، صورت و معنا ، شكل و ماهيت را براى ما مطرح مى كنند . قطعه‌اى از عناصر را براى مشاهده بر مى نهيم ، اين قطعهء اورانيوم است . شكل ظاهرى معينى دارد و در همان حال خواص فيزيكى مشخصى را دارا مى باشد . وقتى كه مى خواهيم بدانيم درون اين عنصر چيست ؟ دست به تجزيه و تحليل مى زنيم و در نتيجه به ذرات كوچكى بنام الكترون و پروتون مى رسيم .
با به دست آوردن چنين دانش مى گوييم : عنصر اورانيوم برونى دارد و درونى .
برونش همان موجوديت مخصوص با خواص معينى است كه قابل لمس و مشاهده است ، درونش عبارت است از ذرات آتمى كه از اجزاء بسيار كوچك مانند الكترون و پروتون تشكيل مى يابد .