تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٢٣ - آيا علم خداوندى منافاتى با آزمايش دارد ؟

از آن جمله :
« وَلِيُمَحِّصَ الله اَلَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ اَلْكافِرِينَ ٣ : ١٤١ . » [١] ( تا خداوند كسانى را كه ايمان آورده‌اند از نواقص و آلودگىها پاك بسازد و كفار را نابود كند ) .
يعنى جريان حوادث زندگى و علل و معلولات جهانى و انسانى به طورى ترتيب داده شده است كه مردم با ايمان به جهت انجام تكاليف و فدا كارىها پاك مى شوند و مردم بىايمان ساقط مى گردند .
« قُلْ إِنَّ اَلأَمْرَ كُلَّه لِلَّه يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ ما لا يُبْدُونَ لَكَ ، يَقُولُونَ لَوْ كانَ لَنا مِنَ اَلأَمْرِ شَيْءٌ ما قُتِلْنا هاهُنا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ اَلَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ اَلْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ الله ما فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ ما فِي قُلُوبِكُمْ وَالله عَلِيمٌ بِذاتِ اَلصُّدُورِ ٣ : ١٥٤ . » [٢] ( بگو تمام امر از آن خدا است ، آنان چيزهايى را در درون خود مخفى مى دارند و به تو فاش نمى كنند ، مى گويند : اگر ما نصيبى از امر داشته باشيم . در اين جا كشته نمى شويم . به آنان بگو : اگر در خانه هاى خود بمانيد كسانى كه كشته شدن به آنها ثبت شده است به سوى خوابگاه هاى خود بيرون خواهند رفت . خداوند اين پيش آمدها را براى آزمايش آن چه در سينه هاى شما است ايجاد مى كند و براى آن است كه مكنونات درونى شما را خالص گرداند ، خداوند به همهء درونها دانا است ) .
توضيح - كلمهء امتحن از مادهء محن است كه به معناى تصفيه و خالص كردن است . ابن اثير مى گويد :
« محنت الفضه إذا صفيتها و خلصتها بالنار » .
( نقره را امتحان كردم يعنى آن را تصفيه كردم و با آتش خالصش نمودم . )

[١] سوره آل عمران ، آيهء ٤١ . .
[٢] سوره آل عمران ، آيهء ١٥٤ . .