تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١١٢ - گسترش و تنوع استعدادها از نظر متافيزيكى

گسترش و تنوع استعدادها از نظر متافيزيكى در مبحث استعدادها بايستى اين نكته را هم در نظر داشته باشيم كه : محدوديت استعدادها و كميت و كيفيت پذيرش و همچنين محدوديت فاعليتها در جهان هستى مربوط به روى پردهء طبيعت است ، به اين معنى كه در عرصهء برونى طبيعت است كه مسئلهء حركت و قوانين آن ، نيرو و اصول آن ، تزاحم و مقدمات و نتايج آن ، وحدت و كثرت و خواص آنها . . . مطرح است ، و اما در پشت پردهء طبيعت واقعيت نفس الامرى كه ما فوق اين مسائل است . بعد و ظرفيت و حركت و سكون مادهء گسترده در پهنهء هستى ، تمام ماهيت و خواص خود را از ما وراى طبيعت دريافت مى كند ، به همين جهت است كه مى توانيم بگوييم : هيچ يك از امور فوق الذكر نه جنبهء مطلق دارند ، و نه مى توانند سيستم جهان طبيعت را در مقابل ما وراى طبيعت ببندند .
بنا بر اين استعدادها و فاعليتها كه در طبيعت ديده مى شوند ، با نظر به ما وراى طبيعت نامحدود بوده و هيچ ضرورت واقعى ايجاد نمى كند كه مثلًا آتش به طور مطلق مى سوزاند .
عصاى چوبين فقط براى راندن گوسفندان و سوزاندن بوده و طبيعت جامد و كيفيت و كميت مادى مخصوص به خود را تا ابد و در واقع نفس الامر نتواند از دست بدهد ، بلكه به قول جلال الدين : از طرف ما وراى طبيعت استعدادى به آن عصاى چوبين داده مى شود كه به صورت جاندارى در مى آيد و بساط فرعون طغيانگر را بر مى چيند .