تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٤٥ - ١١ - موضوع يكم - مقصود از تضاد چيست ؟

نه برونى . » [١] چنان كه ملاحظه مى شود : عبارات فوق با صراحت كامل علل تحول و تبدل و به معناى عمومى علت حركت را وجود تضاد در داخل اشياء عينى معرفى مى كند .
مسلم است كه از ديدگاه طبيعى خالص نه فلسفى كلى ، اين مطلب صحيح است ، زيرا سنتز گرديدنها در قلمرو طبيعت محصول خالص عوامل خارج از ذات اشياء نيست ، بلكه خصوصيت ذاتى اشياء بزرگترين عامل سنتزهايى است كه به دنبال خود مى آورد . در اين مسئله ما با سه موضوع كاملًا اساسى سر و كار داريم كه تا حدود امكان بايد بررسى شود :
موضوع اول - مقصود از تضاد چيست ؟ موضوع دوم - آيا درون و برون مطلق وجود دارد ؟ موضوع سوم - ارتباط و تاثير اشياء برونى در گرديدن .
١١ - موضوع يكم - مقصود از تضاد چيست ؟
در تعريف تضاد نمى توان به يك جملهء نهايى كه همهء متفكرين در آن اتفاق نظر داشته باشند رسيد . از قديمترين دورانها تعريفات مختلفى در بارهء تضاد ديده مى شود . گروهى از متفكرين هر گونه مخالفت ميان دو يا چند موضوع را تضاد مى نامند . يعنى وقتى كه دو يا چند شيء بيكى از جهات با يكديگر مخالف بوده باشند ، آن اشياء را اضداد يكديگر مى نامند . ملاحظه مى شود كه اين تعريف بسيار عمومى است كه در شناسايى علمى چندان مفيد نيست ، زيرا موضوع جريان تضاد در فلسفه هاى گذشته و معاصر ، تمايز معين و مخصوصى است كه باعث مى شود دو چيز را ضد هم بنماياند دستهء ديگر مى گويند :
« هر شكلى از حركت در داخل خود داراى تضاد مخصوص به خود مى باشد ،

[١] تضاد ، مائوتسه تونگ ، ص ٥ و ٦ . .