تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٤٠ - ٨ - هماهنگ شدن اضداد براى ايجاد حقايق

خصوصيت تضاد .
اصل تضاد . و جنبهء اصلى يك تضاد .
آيد نتيته ( عينيت و هويت ) و تنازع جنبه هاى يك تضاد و بالاخره نقش تخالف در تضاد . » [١] دو مسئلهء مهم را در عبارات فوق در نظر مى گيريم :
١ - مطالعهء تضاد در جوهر اصلى اشياء .
٢ - مباحث مربوط به تضاد .
مسئلهء يكم - چنان كه در اول مبحث گفتيم : پيش از هگل نيز مطرح بوده است ، آن ابيات مثنوى كه اين اصل را باز گو مى كند به قرار ذيل است :

كه ز ضدها ضدها آيد پديد در سويدا روشنايى آفريد [٢] در عدم ، هست اى برادر چون بود ضد اندر ضد چون مكنون بود [٣] ضدّ اندر ضدّ پنهان مندرج آتش اندر آب سوزان مندمج [٤]
مير فندرسكى در قصيدهء معروفش مى گويد :

سلب و ايجاب اين دواَند و جمله اندر زير اوست از ميان سلب و ايجاب اين جهان برخاستى [٥]
براى توضيح مسئلهء دوم مقدمه‌اى را متذكر مى شويم .

[١] تضاد ، مائوتسه تونگ ، ص ١ . .
[٢] دفتر اول ص ٧٥ بيت ٥ . .
[٣] دفتر پنجم ص ٢٩٥ بيت ٥٥ . .
[٤] دفتر ششم ص ٤٠٤ بيت ٥٩ . .
[٥] البته روشن نيست كه مقصود مير فندرسكى از سلب و ايجاب همان معنى باشد كه جلال الدين منظور نموده است ، فقط در اين مفهوم شركت دارند كه هر دو مسئله تضاد و سلب ايجاب را درك كرده‌اند . .