بوده است ، شايد به استثناى چند نفر كه با انگشتان شمرده مى شدند ، در هر دوره خواص و استعدادهاى طبيعت را در همان نمودهاى محدود منحصر مى كردند كه براى مردم آن دوره مطرح بوده است .
مثلًا در بارهء مواد غذايى در دورانهاى گذشته چهار صفت اصلى را قايل بوده‌اند ( تر و خشك و گرم و سرد ) در صورتى كه امروز مى دانيم : صفات بسيار با اهميتترى در مواد غذايى وجود دارد كه چهار خاصيت فوق در مقابل آنها داراى هيچ اهميتى نيست ، بلكه اصلا مشكوك و در عقيدهء گروه فراوانى از كارشناسان مربوط ، صحت ندارند . صفات با اهميتى بعدها در مواد غذايى كشف شد ، مانند مقوى بودن به وسيلهء انواع ويتامينهاى مختلف و شورى ، تلخى ، شيرينى ، ترشى و تركيبات فراوانى از ساير خواص مواد غذايى كه مسائل فوق العاده فراوانى را مطرح مى كند اگر ما اين اصل را قبول داشته باشيم كه همهء اشياء در شرايط مناسبى مى توانند با يكديگر تأثير و تأثر داشته باشند ، با اين حقيقت شگفت انگيز روبه رو خواهيم گشت كه : هر شىء طبيعى اگر چه به نظر ما ناچيز برسد ، داراى استعدادهايى است كه شمارهء آنها مطابق شمارهء تمام اجزاء طبيعت است .
از طرف ديگر اصل فوق اقتضا مى كند كه فاعليتها نيز كه استعدادهاى اشياء را به فعليت مى رساند ، محدود به شماره هاى معمولى نيست ، بلكه با تماس مؤثر شىء فاعل ، با هر يك از موجودات ، فاعليت مخصوصى بروز خواهد كرد .
آب ماده‌اى است مايع ، در قلمرو جمادات ، فاعليت فيزيكى متنوع و فراوان دارد ، در قلمرو گياهان فاعليت خود را در هزاران نوع آشكار مى سازد ، همچنين در عالم جانداران . . . [١]

[١] بايستى از يك نكتهء مهم غفلت نكنيم و آن اينست كه آن چه مشاهده مى شود تأثير و تأثر متقابل موجودات با يكديگر مى باشد . در اين تأثير و تأثر هر دو موجود كه با يكديگر تماس فعل و انفعالى مى گيرند ، داراى دو جنبه مى باشد : الف ) - جنبهء ايجاد اثر . ب ) - جنبهء پذيرش اثر . مثلًا موقعى كه قند در آب حل مى شود ، آب شيرينى قند را مى پذيرد ، در عين حال اجزاى قند را هم متلاشى مى سازد . بنا بر اين در جريان تأثير و تأثر ، استعداد و فاعليت به طور نسبى در هر دو موجود وجود دارد . . اصطلاح كوزال كاراكتريستيك كه در فلسفهء شرق و غرب ديده مى شود ، به همين مسئله كه متذكر شديم دلالت روشنى دارد . مى گويد : كيفيت و تشخيص عليت در هر موجودى قابل تصور است . .