تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٤ - ٣ - اخلاق گرايى

فيثاغورس همان اصل را در عدد مى بيند و هراكليد آتش و شدن را در مى يابد . مسلم است كه هيچ يك از فلاسفه ى مزبور ادعاى خود را مانند اثبات ٤ = ٢ × ٢ نمى توانند اثبات كنند ، بلكه از مجموع ملاحظات جهان بينى كه داشته‌اند ، ادعاى فوق را دريافته و چشيده‌اند . ضمنا اين متفكرين بالاتر از آناند كه اين حقيقت را ندانند كه دريافت شخصى موضوعى است و منطق حسى و عقلانى موضوع ديگر . صف آرايى اين دو موضوع در مقابل يكديگر از حصول يقين به واقعيت مطلق كه اولين مرحلهء اعتقاد و گرايش است ، به طور جدى جلوگيرى مى كند ، اين است وضع روانى خود فيلسوف در مقابل فلسفه‌اى كه ايجاد كرده است ، چه رسد به حال ديگران كه مى خواهند به فلسفهء او به طور آگاهانه اعتقاد و گرايش پيدا كنند . به قول بعضى از متفكرين طنز گو : فيلسوف مانند آن سازنده است كه ساختمانى را مى سازد ، ولى از ورود به آن ساختمان امتناع مى ورزد ، پس اين شخص چگونه مى تواند به ديگران بگويد : كه شما به اين ساختمان وارد شويد ؟ تا اين جا به طور اختصار بحث ما در علم گرايى و فلسفه گرايى بود و ملاحظه كرديم كه هيچ يك از آن دو قابل اعتقاد و گرايش به معناى ايمان و ايده آل شايستهء شخصيت انسانى نيست ، اگر چه ضرورىترين وسيلهء حيات فردى و اجتماعى ما مى باشند .
٣ - اخلاق گرايى موضوع گرايش علمى و فلسفى روى علم و معرفت استوار است . عنصر اساسى گرايشهاى سه گانه ( اخلاق ، عرفان ، دين ) از آن شدن است كه بشر مى خواهد و چنان كه در تعريف گرايش ملاحظه كرديم ، اين پديدهء شدن اساسىترين نقش را در اعتقاد به عهده گرفته است .
اخلاق چيست ؟ : اخلاق شكوفا شدن روح آدمى است .
اخلاق اثبات كنندهء برترى نوع انسانى به ساير حيوانات است .