تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٨٨ - نوع دوم - اخلالگران بىهدف

مى كشيدند كه روزى فرا رسد كه بتوانند تحولاتى را كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در زندگانى فردى و اجتماعى مردم ايجاد كرده بود ، راكد كرده ، و به عقب بر گردانند .
اينان همان منافقان بودند كه در قرآن مجيد در ٣٧ مورد ، وجود و آثار آنان را در پيرامون پيامبر اكرم گوشزد مى كند . اينگونه افراد در همهء دورانها و پيرامون همهء رهبران الهى و راد مردان وجود داشته‌اند .
نوع دوم - اخلالگران بىهدف :
اينان ظاهر و صورت موافق به عظماى تاريخ نشان نمى دادند و مخالفتى هم كه عنوان مبارزه داشته باشد ابراز نمى كردند ، ولى آنان عظمت مردان بزرگ را درك نمى كردند يا پيش رفت ، بلكه وجود آن عظما را نمى توانستند تحمل كنند ، چنان كه شب پرگان وصل آفتاب را نمى خواهند .
اگر درست دقت كنيم ، اينگونه مردم ، اخلالگران ناخود آگاهى هستند كه حقيقت عظماى انسانهاى بزرگ ، با روشن شدن تدريجى هدفهايشان ، آنها را به پرتگاه نيستى روانه مى سازد .
كاروان راد مردان در رهگذر خود به سوى آيندهء درخشان ، بسير خود ادامه مى دهد و از وجود اين دو نوع مردم پليد ( منافقين و اخلالگران بىهدف ) جز خاكسترى در بيابان بىسر و ته تاريخشان باقى نمى گذارد . تقابل و مواجههء عظماى بشريت با دو دستهء فوق نيز با نظر به شرايط زمان و محيط بر دو نوع اساسى تقسيم مى گردد :
نوع يكم - مبارزهء مستقيم : هدف فعاليت و حركات انسانهاى بزرگ ريشه كن فساد و جانوران مفسد است كه در هر دوره و محيط ضرورت اولى دارد ، در آن هنگام كه محيط و شرايط اجازه بدهد و انسان بزرگ به مانع قوىتر دچار نشود به تصفيهء پيرامون خود مى پردازد .
اين اصل را در رفتار على عليه السلام با معاويه و خوارج مشاهده كرده‌ايم .
نوع دوم - مبارزهء غير مستقيم : وقتى كه شرايط و عوامل محيط اجازهء