تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٢٥ - توضيح

((٤٩٢)) گام آهو را بگير و رو معاف تا رسى از گام آهو تا به ناف
((٤٩٣)) زين روش بر اوج انور مى روى اى برادر گر بر آذر مى روى
((٤٩٤)) نى ز دريا ترس و نى از موج و كف چون شنيدى تو خطاب لا تخف
((٤٩٥)) لا تخف دان چون كه خوفت داد حق نان فرستد چون فرستادت طبق
((٤٩٦)) خوف آن كس راست كاو را خوف نيست غصه آن كس را كش اين جا طوف نيست
توضيح - بنا به نقل بعضى از تواريخ و جغرافياى قديمى مانند معجم البلدان - ياقوت حموى ، ضروان نام باغى در حوالى صنعا بوده . سعيد بن جبير هم مى گويد :
ضروان نام باغى بوده است در يكى از حوالى يمن ميان آن آبادى و صنعا ١٢ ميل بوده است ، اين باغ ملك مرد كهنسالى بود كه از محصول آن بقدر كفايت معاشش را بر مى داشت و بقيه را به مستحقين مى داد ، وقتى كه از دنيا رفت فرزندانش گفتند : ما خودمان به محصول باغ شايسته تر از ديگران هستيم ، زيرا عائلهء زيادى داريم ، تصميم گرفتند كه فقرا را از محصول باغ محروم بسازند ، نتيجهء كارشان چنان شد كه خداوند متعال در قرآن گوشزد مى كند . (١) آيات مربوطه در سورهء مزبور بترتيب ذيل است :
« إِنَّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أَصْحابَ اَلْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ . وَلا يَسْتَثْنُونَ فَطافَ عَلَيْها طائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَهُمْ نائِمُونَ . فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ . فَتَنادَوْا مُصْبِحِينَ . أَنِ اُغْدُوا عَلى حَرْثِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صارِمِينَ . فَانْطَلَقُوا وَهُمْ يَتَخافَتُونَ . أَنْ لا يَدْخُلَنَّهَا اَلْيَوْمَ عَلَيْكُمْ مِسْكِينٌ . وَغَدَوْا عَلى حَرْدٍ قادِرِينَ . فَلَمَّا رَأَوْها قالُوا إِنَّا لَضَالُّونَ . بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ . قالَ أَوْسَطُهُمْ أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ لَوْ لا تُسَبِّحُونَ . قالُوا سُبْحانَ رَبِّنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ ٦٨ : ١٧ - ٢٩ . » (٢) ( ما اهل مكه را [ با گرسنگى و قحط ] آزمايش كرديم ، چنان كه صاحبان آن باغ را آزموديم .

(١) مجمع البيان ، سوره ن و القلم .
(٢) سوره ن ، آيهء ١٧ الى ٣٠ . .