تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٥ - تفسير ابيات

توضيح :

مانند كوه جامد نباشيم كه فقط منعكس كنندهء صدا است
( زياد درنگ نكرده [ هدهد آمد ] و گفت : اطلاع پيدا كردم كه تو به آن اطلاع ندارى و از قوم سبا يك خبر يقينى آورده‌ام . من ديدم زنى به آنها سلطنت مى كرد و از هر چيز به او داده شده بود و سرير با عظمتى داشت ) .
« لَقَدْ كانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتانِ عَنْ يَمِينٍ وَشِمالٍ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاُشْكُرُوا لَه بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ ٣٤ : ١٥ . » [١] ( قوم سبا در جايگاه خود آيتى داشتند ، دو باغ از راست و چپ در آن جا وجود داشت . [ خدا به آنها گفته بود ] از روزى خدايتان بخوريد ، شهر پاكيزه و خداى بخشاينده ) .
توضيح :
در مادهء تمدن قوم سبا كه در تورات و قرآن آمده است در مقدمات جلد پنجم توضيحاتى داده‌ايم ، مراجعه شود .


((٢٨٣)) از صدا آن كوه خود آگاه نيست سوى معنى هوش كُه را راه نيست
((٢٨٤)) او همى بانگى كند بىگوش و هوش چون خمش گردى تو او هم شد خموش
مانند كوه جامد نباشيم كه فقط منعكس كنندهء صدا است تشبيه بسيار زيبا و با مورد است كه جلال الدين در بارهء انسانهاى ناخود آگاه بيان مى كند ، آنها نه تنها آواز ديگران را بدون تشخيص زشت و زيبا ، تفكيك صحيح از باطل در خود منعكس مى سازند ، بلكه اگر خود آن انسانهاى ناخود آگاه صدايى هم داشته باشند ، صدايى است انعكاسى و مربوط به ذات موجوديت آنها نيست .
افراد اين صنف از انسانها در هر دوره و در هر جامعه‌اى تشكيل اكثريت را داده‌اند .

[١] سوره سبا ، آيهء ١٥ . .