تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١٨ - آزمايشات مربوط به هدف هستى انسانها

دانه‌اى در صيد گاه عشق بىرخصت مچين كز بهشت آدم به يك تقصير بيرون مى كنند
عامل دوم - درون خود آدمى است ، شايد صحنه بازى درون آدمى خيلى دقيقتر و پر غوغاتر از بازيگاه جهان بيرونى است ، به قول جلال الدين :

اى برادر عقل يك دم با خود آر دمبه دم در تو خزان است و بهار موجهاى تند درياهاى روح هست صد چندان كه بُد طوفان نوح
تشخيص تماشاگرى و بازيگرى در جهان بيرون سهلتر از تشخيص آن دو در جهان درونى است . خاطرات ، تجسيمات ، تخيلات ، فشار تند اراده ، بسته شدن پروندهء حركت آزاد روح پس از تصميم ، محبت و عداوت ، عشق و كينه و . . . سالم بر آمدن از اين همه غوغا و طوفان و سنگلاخ بگذراندن آزمايشهاى بس دشوار نيازمند است . به همين جهت است كه انسانها با موفقيت در اين آزمايشات شبيه به خدا مى شوند . در قرآن مجيد آيات مربوط به قرار گرفتن انسانها در بوتهء آزمايش فراوان است . از آن جمله :
١ - « وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ اَلْخَوْفِ وَاَلْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ اَلأَمْوالِ وَاَلأَنْفُسِ وَاَلثَّمَراتِ وَبَشِّرِ اَلصَّابِرِينَ . اَلَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ ٢ : ١٥٥ - ١٥٦ . » [١] ( البته شما را با چيزى از ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و نفوس و ميوه ها آزمايش خواهيم كرد ، بردباران را بشارت بده . آنان كسانى هستند كه وقتى مصيبتى به آنان روى آورد مى گويند : ما از آن خداييم و برگشت ما به سوى او است ) .
٢ - « إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى اَلأَرْضِ زِينَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ١٨ : ٧ . » [٢]

[١] سوره البقرة ، آيهء ١٥٥ . .
[٢] سوره الكهف ، آيهء ٧ . .