تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٩٨ - تفسير ابيات

از روى ضرورت حى راهى بخوانيد مانعى ندارد ، اما اذان حقيقى بگوييد
تفسير ابيات


((١٧٢)) آن بلال صدق در بانگ نماز حىّ را هى خواند از روى نياز
از روى ضرورت حى راهى بخوانيد مانعى ندارد ، اما اذان حقيقى بگوييد عنوان ابيات فوق شايسته تر بودن خطاى درست كاران از صواب منحرفين است ولى ابيات مربوطه مطلق خطا را باز گو نمى كند ، بلكه خطايى است كه از ضرورتهاى طبيعى ناشى شده است . نيز اين نكته بايستى در نظر گرفته شود كه شايسته تر بودن خطاى محبان از صواب بيگانگان به جهت نيت پاك است كه محبان دارا مى باشند .
تفسير ابيات آن بلال صدق و صفا در اذان نماز در جملهء حى على الصلاة و حى على الفلاح و حى على خير العمل حاى حطى را از مخرجهاى هوز بر مى آورد ، بعضى از ظاهر بينان گفتند : يا رسول الله اين اذان بلال درست نيست ، مخصوصاً كه آغاز ابلاغ رسالت و سازندگى است ، ديگران كه اين لحن را مى شنوند ما را به مسخره مى گيرند بنا بر اين پيامبر عزيز و فرستادهء خدا لازم است كه ما يك موذن ديگر به جاى بلال انتخاب كنيم كه فصيحتر باشد .
از اين پيش نهاد ظاهر بينانه پيامبر اكرم بر آشفت و يكى دو جمله از رازهاى نهانى را آشكار فرمود كه اى مردم پست در نزد خداوند متعال هى بلاى حى حقيقى است و بهتر است ، بلكه بهتر از صد حى و قيل و قال ظاهرى است . مرا وادار نكنيد تا اسرارتان را فاش كنم و انجام و آغاز كارتان را باز گو نمايم .