تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٨٧ - ٢٣ - وحدت اضداد چه معنا دارد ؟

كه شمارهء انواع مورد تجريد بيشتر و داراى خصوصيات متنوعتر باشند ، مجبور خواهيم بود كه در واحد انتزاعى تجريدهاى بيشترى صورت بدهيم .
تا كنون تجريدى كه انجام مى داديم در بارهء انواع يك كلى ( رنگ ) بود ، اگر بخواهيم دسته‌اى از پديده هاى اشكال را بر نهاده و كلى جامع را كه مى توان از آنها به دست آورد تجريد نموده و پس از تجريد با مفهوم كلى رنگ بر نهاده و جامع كلىترى از آن دو انتزاع كنيم ( مانند شكل به طور كلى كه از پديده هاى دايره ، مربع ، و مستطيل و مثلث و رنگ به طور كلى كه از تمام پديده هاى رنگ در عالم عينى انتزاع كرده‌ايم ) ، كلى مفروض داراى تجريد بيشترى خواهد بود ، مانند مفهوم پديده كه هم شامل كلى رنگ است و هم كلى شكل .
مسلم است كه هر چه خصوصيات و تعينات عينى يك مفهوم بيشتر تجريد شود به همان اندازه از جهان عينى فاصله خواهد گرفت .
در مثال ما مفهوم كلى پديده به عدد تمام رنگها و اشكال عينى كه مى تواند در جهان هستى تحقق خارجى پيدا كند تجريد شده و از عينيت فاصله گرفته است .
با اين ملاحظات به اين نتيجه مى رسيم كه در دنيا هيچ مكتب فلسفى وجود ندارد كه با تجريد ذهنى سر و كارى نداشته باشد ، زيرا حد اقل هر فيلسوف به تثبيت يك عده كليات نيازمند است كه بتواند جهان بينى خود را به صورت مكتب ارائه بدهد اين نتيجه مطلب فوق العاده با اهميت را در بر دارد و آن اين است كه همهء فلاسفه ى جهان بين وحدت يا اتحاد اضداد را در موضوع دوم ( كليات ذهنى ) پذيرفته‌اند . اگر هم يك متفكر و فيلسوف مكتب ساز پيدا شود كه به طور صريح اعتراف نكند كه من وحدت اضداد را دريافته و آن را پذيرفته‌ام ، باز امكان ندارد كه روش فلسفى او خالى از كليات بوده باشد كه بدون حذف خصوصيات اضداد و ساير امور مخالف يكديگر و به دست آوردن مفاهيم كلى قابل تصور نمى باشد .
بيان ديگرى در موضوع وحدت اضداد در مبحث « وحدت اضداد چه معنا دارد ؟ » وجود دارد كه متذكر خواهيم گشت .