تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٤٦ - فعاليتهاى سحر آميز و شعبده بازىهاى نفس را ناچيز نشماريم

براى به دست آوردن آرمانهاى زندگى شما ، من از همهء ( خود ) هاى شما دل سوزتر و آگاه ترم .
اگر نقطه اى را براى توقف انتخاب كنيم نفس مى تواند در نقطهء پيش از جايگاه توقف شما بايستد .
اگر هدف شما اين عمل رياضى باشد كه : ٤ = ٢ × ٢ است مى گويد : بلى ، هيچ جاى ترديد نيست ، ولى اين نتيجه را شما از = ٢ × ٢ است اما اين كه شما ٢ فرض كرده‌ايد ٢ نيست ، بلكه ١٧ است از فعاليت عقلانى صريح با دريافت وجدانى كاملًا روشن و مطابق دستور دينى نتيجه اى را در نظر مى گيريم و براى به دست آوردن آن نتيجه به راه مى افتيم ، نفس مى بيند كه اين روش عقلانى و وجدانى و دينى ما قاطعانه است و هيچ چيزى نمى تواند مانع روش ما بوده باشد ، بدون اين كه سر و صدايى راه بيندازد ، بدون اين كه خود را مانند يك موجود دريافت شده در روان ما نمودار بسازد ، آهسته آهسته بدون اين كه در مقابل فعاليت عقلانى و وجدانى دينى به اخلالگرى بپردازد ، اظهار هماهنگى مى كند ، ولى در عين اين هماهنگى واحدهاى خواستهء خود را به طور دقيق و سحر آميز در فعاليتهاى فوق در مى آميزد .
به طور مثال : مى خواهيم : قدمى در راه خدمت بر اجتماعى برداريم . خدمت بر اجتماع نتيجه اى است معلول هر سه فعاليت عقلانى و وجدانى و دينى :
فعاليت عقلانى - وقتى كه عقل انسانى اين سه حقيقت دريافت شده را كه زندگانى اجتماعى به هماهنگى افرادش نيازمند است و هماهنگى افراد بدون برقرار ساختن عدالت اجتماعى امكان پذير نخواهد گشت . اين نتيجه را درك خواهد كرد كه خدمت بر اجتماع در راه ايجاد عدالت اجتماعى ضرورت دارد .