تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٢٢ - رؤيا و خواب چيست ؟

مى توان آن را توضيح داد ، آشكار نساخته‌اند . اما بعضى از جملاتى كه در بارهء خواب قابل توجه است ، بدين قرار است :
« زندگانى روزانه با تمام اعمال و لذايذ ، ملايمات و شدايد ، به طور مطلق و كاملًا در خواب منعكس و مكرر نمى گردد ، بلكه صحيحتر آن است كه هدف رؤياها ساختن و خلاص كردن ما از همهء امور مزبوره مى باشد . گاهى بعضى از موضوعات ( خود ) ما را كاملًا مالك مى شويم ( خود را مقابل آنها نمى بازيم ) .
گاهى يك درد عميق ( خود ) ما را متلاشى مى سازد ، يا بعضى از مشكلات تمام انرژىهاى عقلانى ما را مستغرق مى سازد ، سپس رؤيايى كه در دنبال آنها نمودار مى گردد كاملًا از نظر نوع [ و حقيقت ] مختلف با امور مزبوره مى باشد ، يا از امورى كه واقع شده است مقدارى از عناصر پراكنده را در تركيبات خود آشكار مى سازد ، گاهى هم فقط با كيفيت و رنگ مزاج طبيعى ما رنگ آميزى مى گردد و از واقع يك توضيح رمزى نشان مى دهد . » [١] بورداخ » رؤياهاى تكميل شونده يكى از مزاياى نهانى طبيعت روح است كه دوايش را در نهاد خود دارد . » [٢] فيخته » هر كس در رويا فرو مى رود از خود آگاهى بيدارى كوچ كرده است . » [٣] شترومپل » رؤيا تابع زندگى بيدارى است ، همواره رؤياها به افكارى مربوط مى شود كه پيش از وقوعش آگاهى ما را اشغال كرده بود ، يك ملاحظه دقيق مى تواند به طور كلى رابطه اى را مانند نخ ميان رؤياى امروز و اتفاقات شعورى گذشته كشف كند . » [٤] هافنر

[١] رؤياها ، فرويد ، ص ٤٧ و ٤٨ . .
[٢] همان مأخذ .
[٣] همان مأخذ .
[٤] همان مأخذ .