تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٤٣ - تفسير ابيات

گرايشهاى موقت و گرايش پايدار
گرايشهاى موقت - دو نوع اساسى دارد :

الف - گرايش قرار دادى
ب - گرايشهاى طبيعى عارضى
وحدت و تجانس ايده آل و عقيده است كه شخصيت انسانها را مى سازد . به همين جهت است كه گرايش به دو قسمت طبيعى و ايده آل منقسم مى شود و بجز پيوستگى عقيدتى و ايده آل بقيهء گرايشها طبيعى است .
گرايشهاى موقت و گرايش پايدار با نظر به عوامل ايجاد كنندهء گرايش ، پيوستگىهاى انسانها خواه فردى و خواه اجتماعى به دو قسم عمدهء موقت و پايدار تقسيم مى گردد :
گرايشهاى موقت - دو نوع اساسى دارد :
الف - گرايش قرار دادى كه اگر با كلمهء ائتلاف تعبير كنيم شايسته تر خواهد بود ، اين ائتلاف قرار دادى كه ممكن است به علت مصالح موقت و يا به اجبار طبقات نيرومند ميان انسانها ايجاد شود ، نمى تواند به عنوان گرايش واقعى تلقى گردد ، زيرا - فرض اين است كه مشخصات و اختصاصات افراد گرايش حقيقى را ايجاب نمى كند . تعجب در اين است كه بعضى از نويسندگان دوران معاصر ما با اين كه مى بينند عواملى براى گسيخته نگاه داشتن جوامع از يكديگر وجود دارد و زير بناى آنها تضاد در منافع است كه گاهى آنها را تا تضاد در موجوديت بالا مى برد ، با اين حال به نصيحت مى پردازند و جوامع را به پيوستگى و گرايش به يكديگر توصيه مى فرمايند .
اين نويسندگان غفلت مى ورزند كه اگر جوامع به اين نصايح گوش كنند ، تازه يك ائتلاف قرار دادى و تحميلى خواهد بود .
اين گونه نويسندگان به جاى آن كه بنياد زندگى جوامع را اصلاح كنند و آنها را به اتحاد در ايده آل كه وحدت شخصيت را در دنبال دارد دعوت كنند مى گويند : شما انسانيد ، خواهش مى كنم يكديگر را به توپ و خمپاره نبنديد ب - گرايشهاى طبيعى عارضى - مانند اين كه دو انسان متخاصم در مقابل درنده اى قرار بگيرند يا بخواهند براى گذشتن از سيل خروشان دست يكديگر را بفشارند ، يا براى شكار يك ماهى بزرگ دو متخاصم گرسنه پيمان عدم تجاوز و مودت