تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٩٤ - تفسير ابيات

آفرينندهء وسيله ها است ، ( و اما جريان خود هستى كه مطابق نظم و قانون انجام مى گيرد ، غير از استناد آن به خدا است ، در صحنه هستى ، ماده اى وسيلهء بروز مادهء ديگر مى شود ، نيرويى ايجاد حركت مى كند ) .
اين مطلب نظير اين است كه شما به كودك فرمان مى دهيد كه فلان غذا را بخورد ، آن چه كه شما انجام داده‌ايد فهمانيدن شايستگى يا ضرورت غذاى مخصوص براى كودك بوده است ، اما اين كه غذاى مزبور جزئى از ماده و تابع قوانين است و كودك بايستى براى فرو بلعيدن آن را بجود و آن غذا از دستگاه گوارش او عبور كرده به معده برسد و ده ها فعل و انفعالات طبيعى كه در اين غذا خوردن صورت خواهد گرفت به دخالت مستقيم شما نبوده است ، زيرا - دخالت حقيقى شما در اين موضوع همان فرمان مؤثر بوده است كه باعث شده است كه كودك دست به غذا برده و آن را بخورد .
چون ذات پاك خداوندى بالاتر و بىنيازتر از آن است كه دخالت مستقيم و با ارتباط سنخى با موجودات مادى تصرفى در آنها انجام بدهد ، لذا منطقاً بايستى قبول كنيم كه : تصرف او ناشى از مشيت او است و كافى است كه او بخواهد .
از طرف ديگر موجودات مادى بايستى اين مشيت و خواست را بپذيرد تا مطابق آن به جريان بيفتد ، اين پذيرش بدون درك مشيت الهى امكان ناپذير مى باشد و اين پذيرش از قبيل پذيرش ماده اثر مادى از يك موجود ديگر نيست ، زيرا - چنان كه گفتيم : خدا ما فوق ماده بوده و در اجراى اثر و تحول در دستگاه ماده نيازى به مقولهء ماده ندارد . درك مشيت الهى از يك طرف و و عدم مخالفت با آن و تحرك مطابق مشيت الهى از طرف ديگر بارزترين شكل تسبيح و سجده به پيشگاه او مى باشد . آرى :

جمله اجزاء در تحرك در سكون ناطقان : كانّا إليه راجعون ذكر تسبيحات اجزاء نهان غلغلى انداخته در آسمان
تفسير ابيات موقعى كه سگى كور كهنه پوشى را بگزد ، بىنوا آن كور چگونه مى تواند آن سگ درنده را بشناسد ؟ سگى در كوچه اى حمله شيرانه [ كه در جنگ شدت