تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٨٩ - ٤ - قدرت تصنعى

قرار داد از واقعيت طبيعى دورتر و به جعل و وضع اعتبارى نزديك تر بوده باشد به اصطلاح خيلى معمولى به استعمال سريش بيشتر نيازمند بوده و چون چسبندگى آن قرار داد مربوط به سريش است نه روابط واقعى ، لذا هم از نظر وجود و هم از نظر بقاء بدون تلفات آرمانهاى طبيعى امكان پذير نخواهد بود .
قرار دادها براى تكميل يا بارور ساختن پديده هايى است كه در زندگانى همه جانبهء انسانها به وجود آمده‌اند ، زنبوران عسل در زندگانى دسته جمعى احتياجى به قرار داد ندارند ، زيرا - غرايز ماشينى و هدف گيرى آنها هرگز با خلائى مواجه نمى شود كه آن را با قرار داد پر كنند .
اين انسان است كه به جهت گسترش و عمق خواسته ها و دانسته ها و روابط گوناگونى كه با هم نوع خود دارد ، اجزاء و شئون طبيعت واقعى هم نمى تواند آنها را تنظيم كند ، زيرا - انسان بالاتر از طبيعت است ، احتياج به قرار دادهايى دارد كه بايستگى و شايستگى و نبايستگى و نشايستگى را ضامن اجرايش نموده است .
قدرت قرار دادى همان مقدار ضرورت دارد كه قانون قرار دادى .
٤ - قدرت تصنعى درست است كه قدرتهاى تصنعى در مقابل قدرتهاى واقعى همان مقدار عرض اندام مى كنند كه زيبايى ساختگى در مقابل زيبايى واقعى ، اما اشكال مطلب در اين است كه تشخيص ساختگى از واقعى براى همهء افراد و در همهء شرايط امكان پذير نيست وانگهى تاريخ به طور فراوان در هر جامعه و دوره اى آدمهاى برفى و ببرهاى كاغذى نشان مى دهد كه مدتهايى كم و بيش آدمها و ببرهاى واقعى را تحت سيطرهء خود در آورده پيش از آن كه چهرهء واقعى آنها نمودار شود ، تلفات سنگينى را براى انسانها وارد ساخته‌اند .
اين قدرتهاى تصنعى همان بيمارى است كه به جهت ضعف قدرتهاى طبيعى و اكتسابى و قرار دادى در پيكر اجتماعات بروز مى كند ، قدرت تصنعى همانند بيمارى اضطراب انگيز