تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٠٦ - عمل بدون نيت قابل تحقق نيست

كرده است ، لذا آن را از نظر تكوينى منفى تلقى كردن به تناقض گويى و يا تناقض كارى مى انجامد ، بلكه مقصود يكى از دو معنا است :
معناى اول - نفى حقيقت و واقعيت مطلوب از عمل است ، چنان كه مى گوييم : چون فلان شخص دروغگو است گفتار او گفتار نيست ، يعنى نه از واقعيتى حكايت مى كند و نه از حقيقتى كشف مى كند و آيهء شريفهء : « وَقَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناه هَباءً مَنْثُوراً . » ٢٥ : ٢٣ [١] ( روبان عملى كه كرده بودند آورديم [ در روز رستاخيز ] و آن را مانند گرد پراكنده نابود ساختيم ) .
معناى دوم - هنگامى كه به بايستگىهاى انسانى دقت كنيم ، با اين حقيقت روبه رو خواهيم گشت كه : تمام وظايف و تكاليفى كه در اين زندگانى براى او از طرف خدا خواه به وسيلهء پيامبران و خواه به وسيلهء عقل و وجدان متوجه شده است ، هيچ نتيجه اى جز رشد و كمال روحى او منظور نمى باشد ، پس در حقيقت همهء كارهاى صادره به عنوان وظيفه و تكليف موقعى مى تواند به حساب بايستگى و شايستگى روح در آيد كه با نيت پاك انجام بگيرد ، لذا مى توان گفت : نيت پاك است كه يك كار بىطرف از خوبى و بدى را معنا و مفهوم ببخشد .
به توضيح اين كه كارى را كه ما انسانها صادر مى كنيم ، ممكن است آن كار به طور ناخود آگاه از حيوان يا يك ماشين و وسيله ناخود آگاه نيز بروز كند وانگهى همين كار با نظر به عوارض و انگيزه هاى ديگر مى تواند انواعى از شايستگىها و ناشايستگىها را داشته باشد . در نتيجه اين قضيه روشن مى شود كه كار يك نمود طبيعى است كه در صفحهء طبيعت متبلور مى شود و با قطع نظر از نتيجه و هدف در مقابل موقعيت وجودى ما بىطرف و به اصطلاح فلسفى يك رويداد لابشرط مى گردد . پس از اين توضيح اين نتيجه را در نظر بگيريم كه هستى و نيستى بىطرف در مقابل موقعيت وجودى مطلوب ما مساوى خواهد بود .

[١] سوره الفرقان ، آيهء ٢٣ . .