تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٢ - منتخباتى از كتاب رستاخيز &#١٧١ تولستوى &#١٨٧

بر نفس و امر قاضى وجدان را فراموش كرد . هر چند روى بر تافتن از آمر نفسانى خيلى ناگوار و سخت بود ، اما اين احساس لطيف چندان دوامى ننمود و هم در اين زمان بود كه نيليدوف رفته رفته به استعمال دود و الكل نيز عادت كرد و هر وقت كه سرزنش ضمير روح او را آشفته مى ساخت به پناهگاه آن دو داورى هوش ربا پناه مى گرفت و به زور آن دو عامل مخدر خود را از دغدغهء ضمير فارغ مى ساخت . » [١] نيليدوف مانند ساير مردم داراى دو وجود متضاد و دو روح متناقض بود : يكى وجود اخلاقى و روح انسانيت كه تنها از نيكو كارى و صلاح انديشه مى نمود و او را به طلب كارهاى خير كه متضمن نفع و خدمت ديگران باشد بر مى انگيخت . دوم وجود مادى و روح حيوانى ، كه مى خواست براى لذت آنى و نفع عاجل خود سراسر عالم را فدا سازد . در اين زمان آن خود پرستى و حيوانيت لگام گسيخته كه ناشى از زندگانى در پطرز بورغ و محصول زندگانى او در قشون روس بود چنان بر وى استيلا داشت كه اندك قدرتى براى روح انسانى او باقى نگذاشته بود . ليكن ديدار كاتيوشا آن احساسات لطيف ديرين را در وجود او بيدار كرده دو باره نفس ناطقهء انسانى را زنده ساخته و از اين رهگذر در اعماق ضمير وى جنگى شديد ما بين اين دو نيروى روحانى و شيطانى به ظهور رسيد كه در مدت دو شبانه روز عيد پاك دايماً روح او را مشغول مى داشت . از يك طرف اهريمن او را به تمتع وصل روى جوانان در اين عالم پيرى دعوت مى كرد و از سوى ديگر سروش هوش وى را به پاكى و پاك دامنى خوانده است . » [٢] » رئيس بعد از آن كه قصد نشستن كرد باز دو باره شهوت نطق او بجنبش آمده گويا آهنگ صداى خود خيلى به گوشش پسنديده آمده بود كه ديگر بار عنان كلام را رها كرده و شرحى در باب اهميت حقوق هيئت منصفه بيان فرمود و اضافه كرد كه آنان بايد توجه كنند ، آثار و نتايج اعمال حقوقى قانونى خود را درست بسنجند

[١] همان مأخذ ، ص ٤٩ . .
[٢] همان مأخذ ، ص ٥٦ . .