تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٨٢ - نظم براى جهان ( بدون خود ) همان عدالت براى جهان ( با خود ) ناميده مى شود

حلقهء گل نشسته شيرهء آن را مى مكد ، لذت مى برد و مى گويد كه : هدف زنبور مكيدن شهد گلها است . كندو دار نيز كه مى بيند زنبور گردهء گلها و شهد شيرين را جمع مى كند و بكند و مى آورد ، مى گويد كه : هدف زنبور جمع آورى عسل است . كند و دار ديگرى كه زندگانى زنبور را نزديكتر مطالعه كرده و ديده است كه زنبور غبار و شيرهء گل را براى تغذيهء زنبوران نوزاد و پروردن ملكهء زنبوران جمع مى كند ، مى گويد كه : هدف زنبور حفظ نوع خود و تنازع در بقا است . گياه شناس چون متوجه مى شود كه زنبور هنگام پرواز گرد لقاح را از گل نر مى گيرد و به گل ماده تلقيح مى كند و آن را بارور مى سازد مى گويد : كه هدف زنبور انجام اين عمل است ، گياه شناس ديگرى كه هنگام مطالعهء تكثير گياهان مشاهده مى كند كه زنبور در اين تكثير همكارى موثرى دارد مى تواند بگويد كه هدف زنبور ازدياد و افزايش گياهان است . اما هدف نهايى زنبور يا هدفهاى اول و دوم و سوم و نيز با آن چه عقل و خرد انسان قادر بدرك آن است به نحو اتم و اكمل مشخص نمى گردد . هر چه عقل و خرد انسانى در كشف اين هدفها پيشتر مى رود ، به همان اندازه عدم درك هدف نهايى وى براى او آشكار مى شود .
انسان فقط مى تواند روابط متقابل ميان زندگانى زنبور و ساير مظاهر زندگانى را مطالعه نمايد . اين مسئله كاملًا در بارهء هدفهاى مردان تاريخ و ملتها نيز صادق است . » [١] اين شخصى بودن تعيين عدالت آن چنان اساسى است كه اگر از مقدارى از اصول مشتركه در مفهوم عدالت قطع نظر كنيم ، خواهيم ديد كه : هيچ دو فردى پيدا نمى شوند كه در بارهء مفهوم عدالت با تمام جوانب آن اتحاد نظر داشته باشند . عدالت در اين كشاكش اذهان بىشباهت به عشق نيست كه :
يك نكته بيش نيست غم عشق وين عجب از هر زبان كه مى شنوم نامكرر است اجازه بدهيد منشأ اين شخصى بودن تفسير عدالت را در چند جملهء مختصر توضيح بدهيم :

[١] جنگ و صلح ، تولستوى ، ج ٤ ، ص ٢٨٠ - ٢٧٩ . .