تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٤١ - آيا شقاوت و سعادت از شكم مادر وجود دارد ؟

بدينسان ابتداء و انتها كه ناشى از تصور امتداد است از ميان مى رود .


((٣٥١٣)) الشقى من شقى فى بطن ام من سمات الجسم يعرف حالهم
آيا شقاوت و سعادت از شكم مادر وجود دارد ؟
روايتى كه در بيت فوق ديده مى شود ، هم در بعضى از مدارك اهل سنت وجود دارد و هم در بعضى از كتب اماميه نقل شده است . اگر مقصود از سعادت و شقاوت معناى معمولى آنها باشد بدون ترديد بايستى اين روايت تاويل منطقى شود ، زيرا اين دو مفهوم از كارهاى اختيارى انسان حاصل مى شوند و سعادتى كه موجب تكامل شخصيت انسانى و شقاوتى كه باعث سقوط او مى گردد ، دو پديده هستند كه با اختيار انسانى به وجود مى آيند .
لذا در اصطلاح اخلاق و مذهب به يك نفر كه از شكم مادر فلج بدنيا آمده است شقى گفته نمى شود ، چنان كه اگر فردى از شكم مادر با قامت رساتر يا با جمال زيباتر متولد گردد ، گفته نمى شود كه اين فرد سعادتمند و با فضيلت است ، اگر چه در زندگانى خويش چنگيز يا نرون يا ابن ملجم بوده باشد .
بنا بر اين استناد شقاوت و سعادت بجهان پيش از رشد و بلوغ كاملًا نامفهوم است ، زيرا - مادامى كه حركات و سكنات انسانى مطابق قوانين و دستورات الهى نبوده باشد » كه امكانش احتياج برشد سنى دارد « نمى توان گفت سعادتمند است و بالعكس .
اگر مقصود از سعادت و شقاوت همين معناى اصطلاحى بوده باشد و با اين حال نسبت به ما قبل رشد و بلوغ داده شود ، بايستى بگوييم : مقصود اين است كه خداوند مى داند كه كدام فرد در زندگانى سعادتمند خواهد بود و كدام فرد شقى ، چنان كه در بعضى از روايات وارد شده است و در مباحث جبر و اختيار مشروحاً گفته‌ايم كه علم خداوندى به هيچ وجه اختيار را از انسان سلب نمى كند .