تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٧٢٥ - آيا مى توان اخبار را بدون تأويل پذيرفت ؟

( هر چيزى را كه عقل به آن حكم كرد شرع اسلام هم به آن حكم كرده است و هر چه را كه شرع اسلام به آن حكم كند عقل موافق آن حكم مى كند ) .
هنگامى كه انسان مطلع از قوانين فقهى و روش اصولى احكام اسلامى مطلع بود با ملاحظهء تمام اطلاعاتش اگر روايتى را مخالف صريح عقل ديد ، بدون ترديد مى تواند آن روايت را محكوم بسازد . ولى خوشبختانه از نظر مدارك معتبر اسلامى روايتى كه صريحاً مخالف حكم عقل بوده باشد يا پيدا نمى شود و يا اگر هم وجود داشته باشد براى فقها و علماء قابل اعتنا نبوده و آن را مردود مى شمارند .
گروه سوم - اخبارى هستند كه روش عقلانى در مقابل مضامين آنها نه موافقت مى كند و نه مخالفت . در اين صورت اگر چنين اخبارى با داشتن شرايط سنديت حكمى را اثبات كرد ما مجبوريم به آن عمل كنيم .
زيرا - به علل زيادى عقل معمولى بشرى نمى تواند حقايق لازمى را كه انسانها را رو به تكامل مى برد به طور صريح و روشن درك كند .
مصالح و مفاسد پشت پرده‌اى براى روح انسانى بغرنجتر از آن است كه با مشخصات معمولى عقل توضيح داده شود . به همين جهت است كه اكثريت جوامع انسانى از قديمى ترين دوره ها تا كنون بهره‌اى از حقوق و قوانين به جز امكان هم زيستى نبرده‌اند .
آن چه كه باعث هجوم بر احكام اسلامى مى شود به جهت عدم توجه باين اصل است كه توضيح داديم ، يعنى در اخبار اسلامى آن جا كه مربوط به احكام و قوانين مربوط به عبادات است و علل و فلسفهء آنها به طور روشن مشاهده نمى شود از آن گروه نيست كه عقل صريحاً با آنها مخالفت مى ورزد بلكه عقل در مقابل آنها سكوت دارد ، عقل رسا با آگاهى به اين كه مجهولات جهان هستى و روح انسانى خيلى پيش از معلومات است كه او مى تواند آنها را صريحاً بفهمد ، نمى تواند مخالفت صريحى در اين دسته از اخبار داشته باشد خلاصه ، امروزه كه به عنوان تعبد گروهى از احكام اسلامى را قابل انطباق بر