تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٠٧ - توجه انسانها به حق جل و علا مى تواند وجود او را اثبات كند

مقصدهاى مطلق .
هر اندازه كه هدفهاى ما مربوط به « خود در راه كمال بىنهايت » نمودار شوند آن هدفها از مطلق بودن بهره ورتر مى باشند و هر اندازه كه هدفها رو به جريانات مادى زود گذر بوده باشند آن هدفها نسبىتر خواهند بود .
همچنين هنگامى كه ما اعتراف مى كنيم كه اين روش انحرافى از واقعيت دارد با توجه به مفهوم انحراف اقرار به يك واقعيت كرده‌ايم كه راه مستقيمى دارد . اين دو اصل مسلم است . مطلبى كه حائز اهميت فراوان است مسئلهء تشخيص انحراف و درستى است كه باعث اختلاف جوامع و مكاتب از يكديگر شده است . توضيح و چارهء آن را در مباحث « اختلافها و اتحادها » در مجلد اول بيان كرده‌ايم .
توجه انسانها به حق جل و علا مى تواند وجود او را اثبات كند زر نه دكارت فيلسوف معروف فرانسه كه بايستى او را از مفاخر دوران پس از قرون وسطى محسوب كرد دو برهان بسيار مهم براى اثبات خدا بيان كرده است : يكى از اين دو برهانى است كه ما آن را برهان وجوبى اصطلاح كرده‌ايم و در ابيات مناسب مورد تذكر قرار خواهيم داد . برهان دوم را برهان محدود و بىنهايت ناميده‌ايم .
در ابيات زير :


((٣٤٥٤)) از صفت وز حال چه زايد خيال و آن خيالش هست دلال وصال
((٣٤٥٥)) ديده‌اى دلال بىمدلول هيچ ؟
تا نباشد جاده نبود غول هيچ
مضمون بيت اول تقريباً مطابق برهان « محدود و بىنهايت » زر نه دكارت مى باشد ، او مى گويد : « در نتيجه اكنون ماييم و ايدهء خدا ، شايسته است ببينيم كه در بارهء توجه به خدا ، آيا سازندگى من است كه خدا را براى من مطرح مى كند ، يا مفهومى كه از اين عظمت در ذهن ما وجود دارد مربوط به سازندگى ما نبوده ، بلكه اين توجه خود دليل واقعيت اصيل خدا است ؟ وقتى كه كلمهء « الله » را مى گويم ، مقصودم يك ذات بىنهايت ازلى و دور از هر گونه تغييرات است كه بدون تكيه بر غير ذات خود قائم است .