تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٠٥ - ٣ - انديشه منطق در ذهن انسانى وجود دارد و مطابق آن عمل مى نمايد

بارها در همين كتاب گوشزد نموده است از جهات زيادى بر اين عالم مزيت دارد ، روح موجودى است كه پيچيدگىاش از حيث عمق با جهان خارجى قابل مقايسه نمى باشد زيرا پديده هايى در اين جهان درونى ديده مى شود كه به هيچ وجه با مفاهيم و اصول جهان مادى قابل تفسير و تحليل نمى باشد . در روح تجسيم و انديشه و اختيار و الهام و حدس و خود آگاهى ديده مى شود ، در صورتى كه در جهان طبيعت اثرى از اين پديده ها وجود ندارد . اگر كمى دقت كنيم خواهيم ديد كه تنها همين پديده ها است كه انسان را به جهان طبيعت مسلط ساخته براى او تاريخ و سر گذشت مى سازد .
٣ - انديشه منطق در ذهن انسانى وجود دارد و مطابق آن عمل مى نمايد شما از هر مكتبى هم كه دفاع كنيد ، مجبوريد اين مسئله را مانند يك پديدهء بديهى بپذيريد كه انسان در فعاليتهاى ذهنى خود نوعى از فعاليت دارد كه آن را فعاليت منطقى ذهن مى گويند ، مثلًا وقتى كه شما مقدماتى را با يكديگر مربوط مى سازيد و روى آن مقدمات نتيجه‌اى را مى گيريد ، شما انديشهء منطقى انجام داده‌ايد . مثلًا درك مى كنيد كه :
سقراط انسان است و مى دانيد كه هر انسان فانى است هنگامى كه اين دو مقدمه را با هم مرتبط ساختيد خواهيد ديد كه نتيجه‌اى در دسترس شما است كه مى گويد :
سقراط فانى است .
اگر بخواهيم مثال را كنار گذاشته با يك عبارت كلىتر بگوييم ، به اين شكل در مى آيد : هدفهايى كه براى بشر مطرح مى گردد همواره احتياج به وسايلى دارد كه آن هدف را براى انسان قابل وصول بسازد .
اين هدف اگر در شناسايىها بوده باشد نام آن را هدف علمى مى گذاريم و وسايلى را كه براى رسيدن به اين هدف انتخاب مى كنيم وسايل شناسايى يك مجهول ( هدف ) مى ناميم .