تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٠٠ - روايت

روايت « يا على إذا رايت الناس يتقربون الى خالقهم بانواع البر تقرب أنت إليه بانواع العقل تسبقهم » .
( يا على وقتى كه مى بينى مردم با انواع نيكو كارىها به آفرينندهء خود تقرب مى جويند تو با تعقلهاى گوناگون باو تقرب بجوى كه بر همهء آنان سبقت خواهى گرفت ) .
اين روايت به شكلى كه ما نقل كرديم در كتاب « معراج نامهء » ابن سينا ثبت شده است .
على بن فضل الله جيلانى با كمى تفاوت آن را از ابن سينا نقل كرده است .
گويا همهء اين نقلها بالاخره به يك سند قوى مى رسد كه باعث نقل فراوان شده است ، مضمون همين عبارت را محقق بزرگ مير داماد نيز نقل كرده است .
ما اين روايت را مطابق نقل ابن سينا در كتاب « معراج نامه » ثبت مى كنيم ابن سينا در اين كتاب در بارهء ترجيح معقول بر محسوس چنين مى گويد :
« و براى اين بود كه شريفترين انسان و عزيزترين انبياء و خاتم رسولان صلى الله عليه و آله چنين گفت : با مركز حكمت و فلك حقيقت و خزانهء عقل امير المؤمنين عليه السلام كه :
« يا على إذا رايت الناس يتقربون الى خالقهم بانواع البر تقرب أنت إليه بانواع العقل تسبقهم » .
( گفت : اى على چون مردمان در تكثر عبادت رنج برند ، تو در ادراك معقول رنج بر تا بر همه سبقت گيرى ) .
و اين چنين خطاب را جز چنو بزرگى راست نيامدى ، كه او را در ميان خلق چنان بود كه معقول در ميان محسوس . لاجرم چون با ديدهء بصيرت عقل مدرك اسرار گشت همه حقايق را دريافت و ديدن حكم داد و براى اين بود كه گفت : « لو كشف الغطاء ما ازددت يقينا » هيچ دولت آدمى را زيادت از ادراك معقول نيست . بهشتى كه بحقيقت آراسته باشد با انواع نعيم و زنجبيل و سلسبيل ادراك معقول است و دوزخ با عقاب و اغلال متابعت اشغال جسمانى است كه مردم در بند هوا افتند و