تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣١٨ - نقشها را با اصول اشتباه نكنيم و &#١٧١ رابطهء ثابت و متغير &#١٨٧

( شما به خدا تقوا بورزيد خدا به شما تعليم خواهد كرد ) .
آرى تمام بد بختىهاى بشرى در همين جا است كه منزلگاهى را كه بايستى در راه مقصد پشت سر بگذارد ، آن جا را مقصد گمان مى كند و رحل اقامت معرفت را در آن جا مى اندازد و از مقصد باز مى ماند .
خلاصه مراتب نادانى ما همواره با تدريج مرتفع مى گردد ، تنها چيزى كه براى ما لازم است اين است كه بدانيم به هر منزلى كه مى رسيم بايستى به مقدارى كه از آن منزل مى توان استفاده كرد بهره بردارى كنيم و راه بيفتيم .


((٢٧٦٨)) وين غم و شادى كه اندر دل خفى است پيش آن شادى و غم جز نقش نيست
نقشها را با اصول اشتباه نكنيم و « رابطهء ثابت و متغير » براى حل اين مسئله كه آيا تغيرات و تحولات محسوس در جهان طبيعى احتياج به يك زير بنايى ثابت دارد يا نه ؟ و اگر احتياج بزير بناى ثابت دارد آن زير بنا چيست ؟ مسائل و گفتگوهاى زيادى مطرح شده است .
گروهى از فلاسفه عقيده مندند كه بايستى اين متغيرات به يك زير بناى ثابت مستند بوده باشد .
دليلى كه به اين ادعا مى آورند از اين اصل تجاوز نمى كند كه هر حركتى احتياج به موضوعى دارد كه حركت در آن محقق شود و چون سرتاسر موجودات طبيعت در حركتند ، لذا به يك زير بناى ثابت كه موضوع حركت بوده باشد نيازمند مى باشد .
اين عقيده بنا به نظريه‌اى كه در بعضى از مباحث مثنوى توضيح داده‌ايم ممكن است به كلى مردود شناخته شود ، آن نظريه مى گويد كه : جهان هستى چنان نيست كه خداوند ماده‌اى را آفريده سپس آن را مطابق قوانين بحركت انداخته باشد ، بلكه با