تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٠١ - انسان هر اندازه هم قوى باشد بايستى اميدوار بودن به خدا را از دست ندهد

در جحيم خيال بمانند ) [١] تبصره - نكتهء مهمى كه در عنوان ابيات مورد بحث قابل دقت است ، اين است كه هم بنا به متن حديثى كه جلال الدين نقل مى كند و هم مطابق آن چه كه ما نقل كرديم اين است كه پيامبر اكرم به على فرموده است كه : « فتقرب أنت إليه بالعقل يا بانواع العقل » تو با تعقل باو نزديكى جوى » در صورتى كه جلال الدين در ترجمهء اين جمله در عنوان ابيات عقل را به معناى عاقل و بندهء خاص خدا گرفته است و اين مطلب از نظر معنا با آن چه كه نقل شده است مغايرت دارد .


((٢٩٦٠)) ليك بر شيرى مكن هم اعتميد اندر آ در سايهء نخل اميد
انسان هر اندازه هم قوى باشد بايستى اميدوار بودن به خدا را از دست ندهد قدرتها و مزايايى كه در اين جهان هستى نصيب انسان مى شود در معرض فنا و نابودى و اختلال است زيرا همان عواملى كه اين قدرت و مزايا را به او داده است به ديگرى نيز خواهد داد و عوامل مزاحم طبيعت با هيچ كس قوم و خويشاوندى ندارد . به اضافهء اين كه همهء قهرمانىهاى بشر داراى ريشه هايى است كه آن ريشه ها از عوامل طبيعى ناشى شده و به نوبت در مقابل تيشه هاى بنيان كن اصول و قوانين طبيعت نابود خواهند گشت . بالاخره روزى فرا مى رسد كه اين قهرمان جهان گير نمى تواند حتى يك مگس را از خود دور كند . اما اگر انسان از نظر عوامل طبيعى ناتوان باشد و نتواند حتى مزيتى از واحدهاى جالب طبيعت را براى خود بيندوزد ، اگر شخصيت او رو به سوى خدا است ، او قوىترين اشخاص خواهد بود .

[١] معراج نامهء ابن سينا ، نسخهء فخر رازى ، ص ٢١ و ٢٢ ، توفيق التطبيق - على بن فضل الله گيلانى ، ص ٥٦ چاپ مصر . .