تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٢١ - كره زمين چرا در ميان فضا قرار گرفته است ؟

كشف كند . اما در اين كه چرا كرات فضايى و از آن جمله زمين در فضا بدون اين كه به گوشه‌اى از فضا پرتاب شود قرار دارد ؟ مطالبى اظهار شده كه معقولترين و منطقىترين همهء آنها نظريهء نيوتون انگليسى بود كه مسئلهء جاذبيت را پيش كشيده ، گفت تمام كرات آسمانى را نيروى جاذبه در فاصله هاى معينى از يكديگر نگاه داشته است و همين جاذبيت است كه در زمين باعث سقوط اجسام مى گردد . اين مسئله به تمام معنى تازگى داشت .
ولى حقيقتاً جاى شگفت است كه جلال الدين در آن دوران كه در حدود ٤٥٨ سال از نيوتون جلوتر بوده است اين مسئله جاذبيت را مطرح ساخته است . [١] با اين كه جلال الدين در اين ابيات در صدد بيان يك مسئلهء انسانى بسيار عالى است ، ولى ضمناً اين مطلب هم روشن مى شود كه نسيمى از احتمال جاذبيت كيهانى در ذهن او ورزيده است و اين يك نبوغ فوق العاده مى خواهد كه با رواج بازار هيئت قدما اين جسارت و جرأت مغزى در جلال الدين باعث شود كه خود را از آن مطلب تثبيت شده كنار زده مسئله‌اى به اين عظمت را اگر چه به عنوان وسيله‌اى براى درك حقايق انسانى بوده باشد ، به ميان بكشد .


((٢٤٨٨)) بلكه دفعش مى كند از شش جهات تا بماند در ميان عاصفات
پس از آن كه مسئلهء جاذبيت را مطرح مى كند ، مى گويد : ما به طور قطع نمى توانيم بگوييم كه : اين استقرار در فضا كه كرات دارند معلول نيروى جاذبيت است ؟ شايد از اين جهت است كه نيروى تدافعى ميان كرات موجود است كه در اين فضاى پهناور يكديگر را با قوانين معينى دفع مى كنند و اين خود باز كاشف از وسعت ديد جلال الدين است كه براى قضيهء جاذبيت ارزش مطلق نمى دهد و هر دو را به احتمال خلاف مطرح مى نمايد .

[١] ولادت نيوتون ١٦٤٢ و فوتش در ١٧٢٧ م . ولادت جلال الدين در حدود ٦٠٤ ه فوتش در حدود ٦٧٣ ه و با محاسبهء فوق جلال الدين در حدود ٤٥٨ سال پيش از نيوتون متولد شده است . .