تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٩٢ - بدون وسيله به هدف نمى توان رسيد

((٢٦٩٠)) نسبتى بايد مرا يا حيلتى هيچ پيشه راست شد بىآلتى
بدون وسيله به هدف نمى توان رسيد در مباحث گذشته در بارهء اين اصل كه « رسيدن به هر گونه هدف احتياج بسپرى كردن مقدمات و به دست آوردن وسايل دارد » تا حدودى بررسى شده است . تنها در اين مورد اين نكته را متذكر مى شويم كه عنايت و لطف الهى در رسيدن ما به مقاصد عاليهء خود يكى از عالىترين وسايل است كه خداوند در رهسپار شدن به كوى ربوبى شامل حال ما مى فرمايد .
اين مطلب از منابع اسلامى هم استفاده مى شود كه لطف خداوندى در ايجاد وسايل توفيق براى انسانها دائماً در جريان است .
بهره بردارى از لطف خداوندى هنگامى در عالىترين شكل امكان پذير مى شود كه انسان ساير وسايل وصول به هدف را ارزيابى كرده بداند كه اين وسايل با داشتن هر گونه مزيت طبيعى باز مربوط به عنايت خداوندى است . اگر خدا بخواهد مى تواند گره هايى را در راه هدف ايجاد كند و آن وسايل را به كلى از كار بيندازد .
با اين توجه كه در حقيقت شعبه‌اى از توحيد افعالى است ، انسان شايستگى بيشتر به آن وسيلهء ربانى پيدا مى كند كه همان عنايت خداوندى است .
اين مسئله را جلال الدين در يك شكل ديگر نيز بيان مى كند و آن اين است كه موقعى مجنون احساس كرد كه هيچ وسيله‌اى براى ديدار ليلى ندارد ، هنگامى كه ليلى بيمار شد با خويشتن چنين مى گفت كه اى كاش من طبيبى بودم و به بهانهء طبابت به ديدار ليلى نايل مى شدم .

ليتنى كنت طبيبا حاذقا كنت أمشي نحو ليلى شائقا
و در ابيات ديگر كه به مجنون نسبت داده شده است مى گويد :