تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٠٦ - ٣ - انديشه منطق در ذهن انسانى وجود دارد و مطابق آن عمل مى نمايد

اكنون اگر اين اصل را مطرح كنيم كه : شناسايىها در جهان بشريت احتياج به وسايلى دارد يا نه ؟ از تمام عقلاى بشرى يك جواب پيش نخواهيم شنيد و آن اين است كه آرى هدفهايى كه براى شناسايى انتخاب مى شوند ، احتياج به وسايلى دارند كه آن را تحصيل نمايند .
مثلًا از همين جلال الدين رومى كه يكى از قهرمانان شهود است ، اگر بپرسيم شما چرا عمر عزيز خود را در سرودن مثنوى استهلاك كرده ، عالىترين انرژى مغزى خود را در اين راه صرف مى كنيد و گران بهاترين معارف را در اختيار بشرى مى گذاريد ؟ آيا شما گمان مى كنيد جلال الدين براى اين سؤال پاسخى غير از اين دارد كه من تعليم و تربيت روحى افراد انسانى را هدف خود قرار داده‌ام و براى رسيدن به اين هدف مجبور بودم شب بيدارىها بكشم و زحماتى را متحمل گردم و اين مثنوى را بوجود بياورم . من گمان مى كنم جلال الدين غير از اين پاسخ به شما چيزى نخواهد گفت . اگر چنين پاسخى براى سؤال شما مطرح شد ، خواهيد گفت : بنا بر اين شما براى به وجود آوردن تعليم و تربيت روحى انسانى وسيله انتخاب كرده‌ايد . زيرا خودتان مشاهده كرديد كه بدون ابراز مفاهيم در قالب كلمات مخصوصاً در قالب شعر كه گيراتر است نمى توانيد به هدف مفروض خود برسيد .
آيا جلال الدين در اين باره به استدلال دست نبرده است ؟ آيا جلال الدين پاسخ شما را مطابق قوانين منطق بيان ننموده است ؟ بلى .
پس ما در ذهن انسانى اين فعاليت را بطور بديهى مى بينيم كه : انسان براى هدفهاى شناسايى خود وسايلى را انتخاب مى كند . اين است كه انديشه منطقى براى هيچ كس نمى تواند قابل انكار بوده باشد . از آن طرف اگر ما از شهوديون بپرسيم كه شما با آن مكتب روحانى بسيار عالى معتقديد كه خداوند كوچكترين كار عبث در اين جهان انجام نداده است بلكه چنين مى گوييد كه :