شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٤٠٦ - منازعت اميران عرب با مصطفى

منازع شدن: ستيزه كردن.

قران: عصر، زمان. (در هر هزار سال پيغمبرى است كه دور به نام اوست. هزاره هفتم دور رسول اللَّه است.) گرفتن: پذيرفتن. انجام دادن.

اتَّقُوا: بپرهيزيد (از مخالفت).

قضا: حكم الهى، تقدير.

زاد: توشه. كنايت از بهره دنياوى. روزى چند روزه.

رَعيب: ترسان.

مر: تلخ، قهر.

گمان عيان گشتن: حقيقت آشكار شدن.

قَضيب: در لغت شاخ درخت. شاخ درخت كه عصا سازند. عصا.

رقيب: مراقب، نگاهبان.

آوردن اين داستان توضيحى است براى آن چه در بيت‌هاى آخر فصل گذشته عنوان فرمود. عزتى كه حق تعالى به پيمبران مى‌دهد هميشگى است و مردم آن را مى‌پذيرند.

اما ملك عاريت خاصه ملك عاريتى كه به ستم به دست آرند دير نمى‌پايد. اما داستان معجزه چيست و در چه سالى رخ داده. ظاهر آن نشان مى‌دهد در مكه و پيش از هجرت بوده است. تا آن جا كه در مثنوى (چاپ كانپور) پس از بيت:

آمده است:

ليكن در مكه سخن از امارت و تقسيم ملك نبوده است، چرا كه در آن دوره رسول ٦ ملكى ظاهرى نداشت و دعوت او در توحيد خلاصه مى‌شد.

مولانا اين داستان را از كجا گرفته؟ تا آن جا كه در كتاب‌هاى سيره و تاريخ جست و جو كردم چيزى نيافتم. گويا مرحوم فروزانفر هم كه در مآخذ قصص و تمثيلات مثنوى چيزى در اين باره ننوشته، به مأخذى بر نخورده است.