تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٣٠ - تفسير ابيات

كشور جنگ نديده است ، اما هگل و نيچه و شوپن هاور هنوز در مغز نژاد ژرمن خواه خوب خواه بد كارگر است . بهر حال نمود دانش از عوامل مؤثر اساسى در زندگى اجتماعى ما است .
اگر آن نمود داراى اساس واقعى باشد ، از محيط و زمان معين تجاوز مى كند و نسلها در پيش برد اجتماع سهم بسزايى به عهده مى گيرد و بالعكس اگر آن نمود داراى پايه و اساس نباشد و مقدارى از عوامل بتواند در حفظ آن نمود مؤثر باشد ، بدون ترديد اثر ضرربار به جوامع و شايد نسلها وارد بسازد .
نكتهء مهمى را كه جلال الدين به عنوان اثر فردى ادعاهاى بىاساس متذكر شده است ، اين است كه اين مدعيان دروغين :

« شاخ رحمت را ز بن برمى كنند . »
زيرا آن ادعاى دروغين مانند نشان دادن اشتهاى كاذب ، سيرى كاذب را بر مدعى تلقين مى كند و به وسيلهء تجسيم و تلقين تدريجاً نقص خود را فراموش مى كند ، وقتى كه نقص خود را فراموش كرد ، ديگر در صدد تحصيل كمال بر نخواهد آمد .
ادعاى سيرى به اضافهء اين كه خود انسان را گرسنه نگه مى دارد ، بر گرسنگان حقيقى اجتماع هم تلقين مى كند كه گرسنگى خود را بفراموشى بسپارند و حق حيات خود را با دست خويشتن پاى مال بسازند .
بلى نكتهء ديگرى وجود دارد كه عبارت است از شايستگى اظهار نعمت خداوندى و رضايت و خوشحالى به الطاف الهى ، چنان كه در آيه‌اى از قرآن مجيد تذكر داده شده است .
« وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ ٩٣ : ١١ . » [١] ( اما نعمت خدايت را باز گو كن ) .
نه براى خود نمايى و شكنجه دادن بكسانى كه فاقد آن نعمتند ، بلكه در آن موارد كه اظهار نعمت الهى موجب خوشحالى و

[١] سوره الضحى ، آيهء ١١ . .