تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٥٨ - انتظار و انواع اساسى آن

نوع يكم - انتظار موضوع مطلوب
نوع دوم - انتظار موضوع نامطلوب
« الانتظار اشد من الموت » .
از طرف ديگر عشاق وفادار به عشق ، خود هجران با انتظار وصول را شيرينتر از خود وصول تلقى مى كنند .
اين دو جملهء متضاد را چگونه مى توان هماهنگ ساخت ؟ انتظار به طور اجمال پديده ايست كه روح در آن حالت دريچه‌اى از خود را بروى موضوعى باز كرده است ، تعبير باز كردن دريچه‌اى از روح ، براى آنست كه انسان در حالت معمولى ، من خود را در مقابل حوادث و رويدادها بسته مى بيند ، براى ارتباط با هر يك از حوادث من وضع مخصوصى به خود مى گيرد ، مثلًا در موقع خواستن يك رويداد مطلوب وضع من در مقابل آن وضع مى خواهم است ، در نقطهء مقابل اين وضع ، يعنى در موقعى كه رويدادى مورد تنفر انسانى است ، مانند اين است كه من انسانى مى خواهد به مخفىترين گوشهء وجود انسانى پناه برده و از آن موضوع مورد كراهت دور شود .
در حالت انتظار - چنان كه گفتيم : مانند اين است كه روح دريچه‌اى بروى رويداد باز كرده است و خود را در مقابل آن موضوع مى بيند . روح چگونه در مقابل موضوع قرار مى گيرد ؟ اين سؤالى است كه با توجه بانواع انتظار پاسخ داده مى شود :
نوع يكم - انتظار موضوع مطلوب در اين نوع روح انسانى دريچه‌اى از خود به موضوع مفروض باز مى كند و خود در حال كشش به سوى موضوع يا كشيدن آن بطرف خود به سر مى برد . هر اندازه كه هدف مطلوبتر بوده باشد ، حالت كشش مزبور تندتر مى گردد ، در همين فرض هر چه توجه به خنثى شدن كشش مفروض به جهت موانع بيشتر بوده باشد ، تلخى انتظار افزايش مى يابد .
شدت تضاد كشش اشتياق آميز با خنثى شدن آن كشش ، بستگى به مقدار مطلوبيت هدف و شدت و ضعف احتمال خنثى شدن آن كشش دارد .
نوع دوم - انتظار موضوع نامطلوب اگر از جهت نامطلوب بودن موضوع ، اعتدال روانى مختل نگردد ، لحظاتى كه