تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٥٥ - ١٥ - مسئلهء يكم - عنصر اساسى گرديدن كدام است ؟

ارتباط و تاثير اشياء برونى در گرديدن جاى ترديد نيست كه اگر اشياء و پديده هاى جهان طبيعى ارتباطى با يكديگر نداشتند ، خواص درونى اشياء پديدار نمى گشت . اين حقيقت جاى اشكال و اعتراض نيست ، آن چه مورد بحث است ، دو مسئلهء ذيل است :
مسئلهء اول - آيا خاصيت درونى شيء كه گاهى ضد درونى از آن تعبير مى شود در بروز تحولات و گرديدنها اثر اساسى دارد ، يا اشياء خارجى ؟ مسئلهء دوم - آيا قلمرو جانداران مخصوصاً انسانها هم در پديده گرديدن مانند ساير موجوداتند ؟
١٥ - مسئلهء يكم - عنصر اساسى گرديدن كدام است ؟
در اين مسئله اختلاف نظر شديدى ميان متفكرين ديده مى شود ، به طور كلى سه گروه مهم را در مقابل اين مسئله مى توان تصور نمود :
گروه الف - مى گويند : عنصر اساسى گرديدن همان ضد درونى شيء است كه در آن نهفته است . سران اين مكتب هراكليد هگل و كارل ماركس و انگلس و لنين و مائوتسه تونگ مى باشند . عبارت متفكر اخير اين است :
« بر طبق نظريهء ماترياليسم ديالكتيك تغييرات طبيعت در اصل بخاطر گسترش تضادهاى درونى در طبيعت است . تغييرات اجتماعى نيز اساسا مربوط به گسترش تضادهاى درونى جامعه است ، مانند تضاد بين نيروهاى توليدى و نسبتهاى توليد ، تضاد بين طبقات و تضاد بين كهنه و نو . رويش اينگونه تضادها است كه اجتماع را به جلو مى راند و مرحلهء توقف يك جامعهء كهنه را با اجتماعى نوين آغاز مى نمايد . آيا ماترياليست ديالكتيك علل خارجيه را بحساب نمى آورد ؟ ابدا ، ماترياليست ديالكتيك عوامل خارجى را شرط تغيير و عوامل داخلى را اساس تغيير مى داند . در يك وضعيت و حرارت مناسب تخم مرغ به جوجه مبدل مى شود ، اما هيچ گاه شرايطى وجود ندارد