تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٢٠ - آزمايشات مربوط به هدف هستى انسانها

روايت
حكمت آزمايش الهى چيست ؟

١٢٦ ، ١٠ - البقرة آيهء ١٠٢ ، ١١ - المائدة آيهء ٧١ ، ١٢ - الانفال آيهء ٢٨ ، ١٣ - الإسراء آيهء ٦٠ ، ١٤ - الانبياء آيهء ٣٥ ، ١٥ - الانبياء آيهء ١١١ ، ١٦ - الفرقان آيهء ٢٠ ، ١٧ - الزمر آيهء ٤٩ ، ١٨ - القمر آيهء ٢٧ ، ١٩ - التغابن آيهء ١٥ ، ٢٠ - الاعراف آيه ١٥٥ . [١] اصل آزمايش با بيانات ديگر نيز در قرآن وجود دارد . اين همه آيات به اضافهء منابع معتبر ديگر در سنت و حكم عقل ، دلالت قطعى به اين دارد كه نوع بشر با داشتن شرايط مناسب در حال آزمايش شدن هستند .
روايت عن امير المؤمنين عليه السلام : « كما تعرف اوانى الفخار بامتحانها باصواتها فيعلم الصحيح منها من المكسور ، كذلك يمتحن الانسان بمنطقه فيعرف ما عنده . » [٢] ( چنان كه ظروف سفالين با صدايشان آزمايش مى شوند و صحيح آنها از شكستهء آنها تميز داده مى شود ، همچنين انسان با گفتارش آزمايش شده و موجوديت او شناخته مى شود ) .
حكمت آزمايش الهى چيست ؟
هيچ جاى ترديد نيست كه آزمايش منسوب به انسان غير از آزمايش و امتحانى است كه به خدا نسبت داده مى شود . انسان آزمايش كننده مى خواهد نادانى خود را در بارهء موضوعى كه براى آزمايش بر نهاده است ، مرتفع بسازد و براى به دست آوردن

[١] كلمه فتنه دو مفهوم در آيات دارد كه بايستى با يكديگر اشتباه نشوند : يكم همان مفهوم آزمايش و امتحان است كه به خدا يا ساير آزمايش كنندگان نسبت داده شده است . . دوم هيجان و تحرك و تمايل در بارهء موضوعى است و با يك نظر دقيق مى توان گفت : معناى فتنه همان هيجان و تحرك و تمايل است كه اگر علت آن خدا باشد ، براى تحصيل مفهوم يكم يعنى آزمايش است . .
[٢] نهج البلاغه ، ج ٤ ، ص ٥٤٨ . .